آریا بانو - خراسان / از بوی پیتزا تا ترکیب نمک و چربی؛ چرا مقاومت دربرابر غذاهای فوقفرآوریشده آسان نیست؟
به مناسبت روز جهانی فستفود، بررسی زوایای پنهان این غذاها نشان میدهد پیتزا، سیبزمینی سرخکرده و ساندویچهای آماده فقط به دلیل طعم خوشایند، پرمصرف نیستند؛ ترکیب حسابشده چربی، نمک، شکر وبافت ترد میتواند سامانه پاداش مغز را بهشدت تحریک کند. با این حال، متخصصان تأکید میکنند که «اعتیاد به غذا» هنوز با اختلال مصرف مواد مخدر یکسان و یک تشخیص رسمی پزشکی نیست. آمارها میگوید، ۳۵ درصد از تغذیه روزانه ایرانیان، فستفودها هستند؛ این آمار یعنی لازم است از کم و کیف این غذاها بیشتر بدانیم.
مغز چگونه به طعم پاداش میدهد؟
هنگام خوردن غذاهای پرانرژی، مغزازطریق انتقالدهندههای عصبی مانند دوپامین، احساس لذت و پاداش ایجاد میکند. دوپامین الزاماً مادهای برای ایجاد شادی نیست؛ بیشتر به مغز میآموزد که یک رفتار را تکرارکند. به همین دلیل، دیدن تصویر پیتزا، شنیدن صدای بازشدن بسته چیپس یا حتی استشمام بوی سیبزمینی سرخکرده میتواند میل به خوردن را پیش ازاحساس گرسنگی فعال کند.
درصنعت غذا اصطلاحی به نام «نقطه لذت» وجود دارد. این مفهوم به ترکیبی ازشیرینی، شوری وچربی اشاره میکندکه بیشترین مطلوبیت حسی را ایجاد میکند. هدف این فرمولها الزاماً «معتاد کردن» مصرفکننده نیست، اما غذاهایی با این ویژگیها میتوانند بسیارخوشخوراک، سریعمصرف و دشوارتر برای توقف باشند.
چرا سیری دوام نمیآورد؟
یک ساندویچ حجیم ممکن است کالری زیادی داشته باشد،اما حجم ظاهری غذا همیشه به معنای سیری پایدار نیست. بسیاری ازغذاهای آماده فیبرکمی دارند و با سرعت زیادی خورده میشوند؛ درنتیجه، فرصت کافی برای فعالشدن پیامهای سیری ایجاد نمیشود. همچنین ترکیب کربوهیدراتهای تصفیهشده، چربی و نمک میتواند دریافت انرژی را افزایش دهد، بدون آنکه به اندازه یک وعده حاوی حبوبات، سبزیجات وغلات کامل احساس پری ایجاد کند. نسبتدادن گرسنگی دوساعت بعد ازفستفودفقط به «افت ناگهانی انسولین» سادهسازی موضوع است. اندازه وعده، سرعت خوردن، میزان فیبروپروتئین، خواب و استرس نیزدربازگشت اشتها نقش دارند.
پیوند فستفود با رفتارهای اعتیادگونه
برخی فستفودها، بهویژه انواع صنعتی، درگروه غذاهای فوقفرآوریشده قرارمیگیرند؛ محصولاتی که مصرف آنها دربعضی افراد با ولع شدید و دشواری درکنترل خوردن همراه است. یک مرورپژوهشی منتشرشده درسال ۲۰۲۴، با استناد به مطالعات پیشین، شیوع نشانههای اعتیادگونه مرتبط با مصرف این غذاها را حدود۱۴درصد دربزرگسالان و۱۵درصد درکودکان و نوجوانان گزارش کرده است.این آماربه مجموعه غذاهای فوقفرآوریشده مربوط است و نباید آن را صرفاً به مصرف فستفود نسبت داد.
بازاریابی، میل به خوردن را تقویت میکند
رنگهای پرتحرک درمنو، تصاویر بزرگ غذا، پیشنهادهای چندنفره و تبلیغات دیجیتال، تصمیمگیری را به سمت خرید بیشترهدایت میکنند. پژوهشها نشان دادهاند بازاریابی غذاهای ناسالم میتواند برترجیح برند، انتخاب غذا و رفتارخوردن کودکان و نوجوانان اثربگذارد. درباره نقش دقیق موسیقی و نوردرافزایش اشتها، شواهد یکسان نیست؛ حتی یک مطالعه درمحیط رستوران نشان داد نور و موسیقی ملایم با کاهش۱۸درصدی میزان غذای مصرفشده همراه بوده است.
نگاه درست به فستفود
راهحل، ترسیدن از یک وعده پیتزا نیست؛ مشکل زمانی شکل میگیرد که غذاهای پرنمک، پرچرب و کمفیبر به عادت روزانه تبدیل شوند.کاهش دفعات مصرف، انتخاب اندازه کوچکتر، افزودن سبزیجات و پروتئین، آهستهخوردن و حذف نوشیدنیهای شیرین میتواند شدت این چرخه را کم کند.
نویسنده: فاطمه ملک زاده | روزنامه نگار