سلبریتی‌های زن غربی و نسلی که با معیارهای غیرواقعی بزرگ می‌شود

آریا بانو-سال‌هاست که بحث درباره تأثیر ستاره‌های زن غربی بر جوانان، به موضوعی تکراری در رسانه‌ها تبدیل شده؛ اما آنچه این بحث را تازه نگه داشته، تغییر شکل و شدت این تأثیر است. اگر در دهه گذشته نگرانی اصلی «الگوبرداری ظاهری» بود، امروز صحبت از تأثیری عمیق‌تر است: حس ناکافی بودن، اضطراب مقایسه مداوم و حتی بحران‌های جدی سلامت روان. این یادداشت را سایت خبری آریا بانو تهیه کرده است.

بدن به عنوان پیام

یکی از پرتکرارترین نگرانی‌ها، بازگشت شدید معیار «لاغری افراطی» به صحنه سلبریتی‌هاست. چهره‌هایی مثل آریانا گرانده در ماه‌های اخیر بارها به دلیل کاهش وزن چشمگیرشان سوژه بحث شده‌اند. یک گزارش در نیویورک‌پست به نقل از یک نوجوان 17 ساله آمریکایی نوشته که دیدن این تصاویر باعث شده از خودش بپرسد «آیا به اندازه کافی زیبا هستم؟ آیا بدنم همان چیزی است که همه می‌خواهند؟» . همین گزارش هشدار متخصصان تغذیه را نقل می‌کند که معتقدند نمایش این سطح از لاغری می‌تواند رفتارهای غذایی ناسالم را در نوجوانان تحریک کند .

نکته مهم این است که این تأثیر لزوماً از سوی خود سلبریتی «قصد» نمی‌شود. یک تحلیل در مجله Ms. تأکید می‌کند که تمرکز افراطی بر بدن فردی سلبریتی‌ها، بحث را از ریشه اصلی — یعنی بازگشت یک معیار زیبایی خطرناک به کل فرهنگ — منحرف می‌کند . به عبارت دیگر، حتی اگر گرانده از صحبت درباره وزنش ناراضی باشد، تصویر او در فضای مجازی به شکلی عمل می‌کند که گویی پیامی درباره «بدن مطلوب» به مخاطب جوان منتقل می‌کند.


زندگی «کامل» و اثر انگشت آن روی نسل جوان

شکل دیگری از تأثیر، کمتر به بدن و بیشتر به «سبک زندگی» مربوط می‌شود. یک یادداشت تحلیلی در نشریه iPaper بریتانیا، دوآ لیپا را نمونه‌ای از این پدیده می‌داند: زندگی او در اینستاگرام — از عروسی افسانه‌ای تا ماه عسل لوکس — به شکلی غیرمستقیم و «غیرتبلیغاتی» نمایش داده می‌شود که برای مخاطب جوان حس یک دفتر خاطرات واقعی را ایجاد می‌کند، نه یک تبلیغ . همین متن اشاره می‌کند که آمار نارضایتی از زندگی در میان دختران 15 ساله بریتانیایی بین سال‌های 2015 تا 2022 از 13 به 25 درصد افزایش یافته و هرچند نمی‌توان همه آن را به شبکه‌های اجتماعی نسبت داد، اما شدت این افزایش در دختران — که بیشتر در معرض مقایسه اجتماعی هستند — قابل توجه است .


این تحلیل همچنین به مفهومی اشاره می‌کند که روانشناسان آن را «تفکر جادویی» می‌نامند: باور به اینکه اگر به اندازه کافی «تجسم» کنی، زندگی‌ای مثل زندگی سلبریتی خواهی داشت. لیپا آشکارا از این صحبت می‌کند که موفقیت‌هایش را «تجسم» کرده است، و همین پیام می‌تواند برای جوانی که با واقعیت‌های سخت زندگی روزمره روبه‌روست، احساس شکست ایجاد کند .


آیا همه تأثیرها منفی است؟

منصفانه نیست که تصویر را تک‌بعدی ببینیم. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که برخی سلبریتی‌ها دقیقاً با صحبت صادقانه درباره همین فشارها، به جوانان کمک کرده‌اند. یک مطالعه در سال 2024 در مجله Social Science & Medicine که بیش از 200 پست و کامنت در تیک‌تاک و ردیت را بررسی کرده، نشان می‌دهد که افشاگری‌های تیلور سوئیفت درباره اختلال غذایی و تصویر بدن، بر بسیاری از طرفدارانش تأثیر مثبت داشته و به رابطه سالم‌تر آن‌ها با غذا و بدن خود کمک کرده است .
-
این تناقض، بحث را پیچیده‌تر می‌کند: همان ابزاری که می‌تواند معیاری غیرواقعی را ترویج کند، در دست فردی دیگر می‌تواند به ابزاری برای نقد همان معیار تبدیل شود. مسئله احتمالاً نه «حضور سلبریتی‌ها» بلکه «نوع رابطه‌ای» است که مخاطب با آن‌ها برقرار می‌کند و میزان دسترسی و حمایتی که در محیط اطرافش دارد.


زمینه‌ای که در ایران متفاوت است

در ایران، این بحث رنگ دیگری هم دارد. پژوهش‌های داخلی در حوزه رسانه و سبک زندگی، به تأثیر الگوهای غربی بر نوجوانان اشاره کرده‌اند؛ از جمله پژوهشی در فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای ارتباطات و رسانه که نشان می‌دهد سلبریتی‌ها می‌توانند با ترویج سبک زندگی فردگرایانه و کم‌اهمیت جلوه دادن نهاد خانواده، ارزش‌های جمع‌گرایانه را در ذهن نوجوانان تضعیف کنند . البته این پژوهش عمدتاً بر سلبریتی‌های داخلی و منطقه‌ای متمرکز است، اما منطق آن درباره مواجهه نوجوان ایرانی با محتوای سلبریتی‌های غربی در فضای مجازی نیز قابل تعمیم است.


از سوی دیگر، نظرسنجی‌های داخلی نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از جوانان ایرانی فاصله خود را با الگوهای غربی حفظ کرده‌اند. برای مثال، در یک مطالعه دانشگاهی، حدود 66 درصد پاسخ‌دهندگان مخالف «تصور خود به جای هنرمندان غربی» بودند و نزدیک به 66 درصد نیز دوست نداشتند شبیه هنرپیشه‌ها و خوانندگان غربی باشند . این آمار هشداردهنده نیست، اما نشان می‌دهد که نگرانی درباره «سلطه کامل» الگوهای غربی ممکن است اغراق‌آمیز باشد؛ با این حال، همان اقلیت تأثیرپذیر نیز نیازمند توجه و حمایت‌اند.

سلبریتی‌های زن غربی، در فضایی که مرز میان زندگی خصوصی و محتوای رسانه‌ای تقریباً از بین رفته، به معیاری برای سنجش «خود» تبدیل شده‌اند — معیاری که اغلب دست‌نیافتنی است و مقایسه با آن، به گفته پژوهشگران، یکی از قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده‌های کاهش بهزیستی در جوانان است . با این حال، سرزنش یک‌جانبه ستاره‌ها راه‌حل نیست؛ زیرا همان رسانه می‌تواند حامل پیام سلامت و نقد باشد . مسئله اصلی، آماده کردن نسل جوان برای مصرف آگاهانه این محتوا و ساختن محیطی است که در آن، ارزش فرد به تعداد فالوور یا اندازه دور کمر گره نخورده باشد. این یادداشت را سایت خبری آریا بانو تهیه کرده است.