سه شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵
منطقه آزاد کیش

تداوم طرح احیای مرجان های کیش با کاشت قلمه های پرورش یافته برای احیای زیستگاهها

تداوم طرح احیای مرجان های کیش با کاشت قلمه های پرورش یافته برای احیای زیستگاهها
آریا بانو - مرحله جدید طرح تکثیر و احیای مرجان‌های جزیره کیش با کاشت قلمه‌های پرورش‌یافته در زیستگاه‌های طبیعی و سازه‌های مصنوعی، با هدف بازسازی پوشش مرجانی، تقویت زیستگاه‌های دریایی و کاهش فشار ناشی از فعالیت‌های گردشگری بر آبسنگ‌های طبیعی آغاز شد.
  بزرگنمايي:

آریا بانو - مرحله جدید طرح تکثیر و احیای مرجان‌های جزیره کیش با کاشت قلمه‌های پرورش‌یافته در زیستگاه‌های طبیعی و سازه‌های مصنوعی، با هدف بازسازی پوشش مرجانی، تقویت زیستگاه‌های دریایی و کاهش فشار ناشی از فعالیت‌های گردشگری بر آبسنگ‌های طبیعی آغاز شد.

به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل سازمان منطقه آزاد کیش، در ادامه برنامه‌های چندساله حفاظت و احیای آبسنگ‌های مرجانی، اداره محیط زیست این سازمان با همکاری مجری طرح کاشت و تکثیر مرجان‌ها و گروهی از غواصان، تعدادی از قلمه‌های پرورش‌یافته مرجان را از مرکز تکثیر زیرآب برداشت و در بخش‌هایی از بستر دریا که با کاهش پوشش مرجانی مواجه شده بودند، مستقر کرد.
در این مرحله، قلمه‌ها علاوه بر زیستگاه‌های طبیعی، روی سنگ‌ها و سازه‌های مصنوعی مستقر در بستر دریا نیز کاشته شدند تا ضمن کمک به بازسازی محدوده‌های آسیب‌دیده، امکان توسعه زیستگاه‌های جایگزین برای فعالیت‌های غواصی فراهم شود.
یکی از اهداف اصلی این طرح، کاهش فشار ناشی از فعالیت‌های گردشگری بر زیستگاه‌های طبیعی مرجان‌ها و فراهم کردن شرایط مناسب برای احیای آن‌هاست. در همین راستا، توسعه سایت‌های مصنوعی غواصی با رویکرد هدایت تدریجی فعالیت‌های گردشگری از سایت‌های طبیعی به این محدوده‌ها دنبال می‌شود تا ضمن حفاظت از آبسنگ‌های مرجانی، زمینه ایجاد جاذبه‌های جدید، ارتقای کیفیت خدمات غواصی و توسعه پایدار گردشگری آبی در جزیره کیش فراهم شود.
مریم محمدی رئیس اداره محیط زیست سازمان منطقه آزاد کیش، با اشاره به روند کاهشی جمعیت مرجان‌ها در آب‌های جزیره اظهار کرد: آبسنگ‌های مرجانی بخش مهمی از زیست‌بوم دریایی کیش را تشکیل می‌دهند، اما طی سال‌های گذشته عوامل طبیعی و انسانی موجب کاهش جمعیت این آبزیان در نقاط مختلف جهان، از جمله آب‌های جزیره شده است. از همین رو، مجموعه‌ای از اقدامات برای حفاظت از این زیستگاه‌ها و کاهش روند تخریب آن‌ها در دستور کار قرار گرفته است.
وی توسعه سایت‌های مصنوعی غواصی را یکی از اقدامات انجام‌شده در این زمینه عنوان کرد و افزود: طی سال‌های گذشته حدود ۶ مجسمه در آب‌های پیرامون کیش مستقر شده و سنگ‌های مرجانی حاصل از عملیات گودبرداری پروژه‌های عمرانی نیز برای ایجاد زیستگاه‌های مصنوعی به دریا انتقال یافته‌اند. همچنین بیش از ۴۵۰ سازه بتنی در شکل‌های مختلف توپی و هرمی در بخش‌هایی از بستر دریا جانمایی شده‌اند.
رئیس اداره محیط زیست سازمان منطقه آزاد کیش ادامه داد: ایجاد این سایت‌ها با هدف توزیع فعالیت‌های غواصی و جلوگیری از تمرکز فعالیت‌ها در زیستگاه‌های طبیعی انجام شده است تا مرجان‌های موجود در این محدوده‌ها فرصت بیشتری برای بازسازی و رشد داشته باشند.
محمدی با اشاره به آغاز آزمایشی برنامه قلمه‌زنی مرجان‌ها و همکاری ماکان فریزندی در اجرای آن گفت: این طرح حدود پنج سال پیش آغاز شد و اکنون مرکز پرورش مرجان‌ها به مرحله بهره‌برداری رسیده و تعداد قابل توجهی قلمه آماده انتقال به زیستگاه‌های هدف است.
وی افزود: در مرحله جدید، قلمه‌هایی که در مرکز تکثیر پرورش یافته‌اند، به محدوده‌هایی منتقل می‌شوند که در سال‌های گذشته بخشی از پوشش مرجانی خود را از دست داده‌اند. این قلمه‌ها روی بسترهای طبیعی، سنگ‌ها و سازه‌های بتنی نصب می‌شوند تا به‌مرور زمان زمینه شکل‌گیری مجدد اجتماعات مرجانی فراهم شود.
طرح تکثیر مرجان‌های کیش در ابتدا با گونه شاخ‌گوزنی آغاز شد و در ادامه گونه‌های دیگری را نیز دربر گرفت. در این شیوه، قطعات زنده مرجان در مرکز پرورش زیرآب نگهداری می‌شوند و پس از رسیدن به شرایط مناسب، برای استقرار در زیستگاه‌های منتخب به بستر دریا انتقال می‌یابند.
پیش از این نیز در ۲۰ آبان ۱۴۰۲ و هم‌زمان با روز کیش، ۲۵۰ قطعه مرجان تکثیرشده با مشارکت بخش خصوصی و غواصان داوطلب در عمق تقریبی پنج‌متری محدوده زوبیچ کاشته شده بود.
ماکان فریزندی مجری طرح کاشت و قلمه‌زنی مرجان‌ها، نیز با اشاره به تنوع گونه‌های مورد استفاده در این برنامه گفت: در کنار مرجان‌های شاخ‌گوزنی، گونه‌هایی مانند پاوونا، مرجان‌های بشقابی و پسیلوپورا دامی‌کرنیس نیز در برنامه تکثیر و احیا قرار گرفته‌اند. جمعیت برخی از این گونه‌ها در آب‌های کیش کاهش یافته و اجرای برنامه‌های پرورش و انتقال قلمه‌ها می‌تواند به افزایش جمعیت آن‌ها کمک کند.
وی با بیان اینکه مرجان‌ها نقش مهمی در حفظ تعادل زیست‌بوم دریایی و جذابیت گردشگری کیش دارند، اظهار کرد: پاکیزگی آب و تنوع آبزیان در آب‌های جزیره با سلامت زیستگاه‌های مرجانی ارتباط دارد و حفاظت از این موجودات، علاوه بر اهمیت زیست‌محیطی، در حفظ ظرفیت‌های گردشگری دریایی کیش نیز مؤثر است.
مجری طرح کاشت مرجان‌ها با تأکید بر ضرورت مدیریت بازدید از سایت‌ های طبیعی غواصی افزود: این محدوده‌ها باید به‌صورت دوره‌ای از چرخه بازدید خارج شوند تا امکان ترمیم طبیعی مرجان‌ها فراهم شود. در چنین شرایطی، سایت‌های مصنوعی می‌توانند به‌عنوان مقاصد جایگزین مورد استفاده غواصان قرار گیرند و از فشار مستمر بر زیستگاه‌های طبیعی بکاهند.
فریزندی همچنین گرمایش زمین و افزایش پرتو فرابنفش را از جمله عوامل طبیعی مؤثر بر آسیب‌پذیری مرجان‌ها دانست و تصریح کرد: بخشی از آسیب‌های واردشده به آبسنگ‌ها منشأ طبیعی دارد و مرجان‌ها برای بازسازی به زمان نیاز دارند. هدایت فعالیت‌های غواصی به سایت‌های مصنوعی می‌تواند فرصت بیشتری برای احیای تدریجی زیستگاه‌های طبیعی ایجاد کند.
وی درباره چگونگی اجرای عملیات کاشت قلمه‌ها نیز توضیح داد: عملیات در محل استقرار سازه‌ها با تقسیم غواصان به دو گروه انجام می‌شود؛ گروه نخست سطوح موردنظر برای نصب قلمه‌ها را از پوشش‌های چسبیده و جانداران مستقر در آن پاک‌سازی می‌کنند تا بستر اتصال مناسبی ایجاد شود و رقابت زیستی در محل کاشت کاهش یابد. گروه دوم نیز مسئولیت نصب قلمه‌ها روی سازه‌های از پیش جانمایی‌شده را برعهده دارند.
به گفته مجری طرح، برای تثبیت قلمه‌ها از چسب مخصوص استفاده می‌شود و قلمه‌ها در نقاط مختلف سازه قرار می‌گیرند. همچنین سازه‌ها به‌صورت ردیفی چیده شده‌اند تا عملیات کاشت با نظم بیشتری انجام شود و احتمال برخورد غواصان با قلمه‌های تازه نصب‌شده به حداقل برسد.
فریزندی با اشاره به حساسیت قلمه‌ها در ساعات اولیه پس از کاشت گفت: قلمه‌ها در حدود نیم ساعت نخست هنوز استحکام کافی ندارند و به همین دلیل رعایت فاصله هنگام جابه‌جایی غواصان ضروری است. همچنین حدود یک هفته پس از کاشت، بازدید مجدد از محل انجام می‌شود و جلبک‌های شکل‌گرفته در اطراف قلمه‌ها پاک‌سازی می‌شوند تا شرایط رشد مرجان‌ها بهبود یابد.
وی افزود: قلمه‌ها با اندازه‌های متفاوت در نقاط مختلف سازه نصب می‌شوند و بخشی از آن‌ها در مجاورت حفره‌های تعبیه‌شده برای گردش آب قرار می‌گیرند. این طراحی به بهبود جریان آب، تسهیل رفت‌وآمد ماهیان و ایجاد شرایط مناسب‌تر برای رشد مرجان‌ها کمک می‌کند.
بررسی‌های انجام‌شده درباره وضعیت آبسنگ‌های مرجانی کیش در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۲۰ نیز از کاهش پوشش مرجانی در برخی نقاط بررسی‌شده حکایت دارد. همچنین در پژوهشی با موضوع تعیین مناطق مناسب برای پرورش و احیای مرجان‌ها، بخش شرقی جزیره به دلیل ویژگی‌هایی همچون عمق آب، نوع بستر و نزدیکی به اجتماعات طبیعی مرجان‌ها از ظرفیت مناسبی برخوردار ارزیابی شده است؛ هرچند تراکم فعالیت غواصی در این محدوده از جمله محدودیت‌های اجرای طرح به شمار می‌رود.
آبسنگ‌های مرجانی پیرامون کیش علاوه بر فراهم کردن زیستگاه، پناهگاه و منابع تغذیه برای گونه‌های مختلف آبزی، در کاهش انرژی امواج و حفاظت از سواحل نیز نقش دارند. افزایش دمای آب، لنگراندازی شناورها، فعالیت‌های صیادی مخرب و برخورد تجهیزات غواصی از جمله عواملی هستند که می‌توانند سلامت این زیستگاه‌ها را تحت تأثیر قرار دهند.
در این میان، پایش مستمر قلمه‌های منتقل‌شده به بستر دریا، مرحله‌ای ضروری برای ارزیابی نتایج برنامه احیای مرجان‌ها محسوب می‌شود. بررسی میزان بقای قلمه‌ها، روند رشد آن‌ها و تغییرات پوشش مرجانی در محدوده‌های کاشت، امکان سنجش اثربخشی اقدامات انجام‌شده و برنامه‌ریزی برای توسعه مراحل بعدی این طرح را فراهم می‌کند.


نظرات شما