آریا بانو - برترین ها / قرار بود شاندیز و طرقبه میزبان یکی از پروژه‌های ملی موسیقی ایرانی باشند؛ کنسرت علیرضا قربانی که پس از اجرا در شهرهای مختلف کشور، این بار قرار بود در خراسان رضوی روی صحنه برود، اما اجرای آن بنا بر اعلام اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان، به دلیل «برخی ملاحظات زمانی» به وقت دیگری موکول شده است.
اگرچه این تصمیم به معنای منتفی‌شدن اجرای برنامه نیست، اما بار دیگر موضوع دسترسی مخاطبان خراسان رضوی به رویدادهای بزرگ موسیقی را به میان آورده است؛ موضوعی که می‌تواند از زاویه‌ای متفاوت مورد توجه قرار گیرد: آیا مشهد و شهرهای اطراف آن نمی‌توانند میزبان رویدادهای حرفه‌ای و باکیفیت موسیقی ایرانی باشند؟ آیا مردم این شهر حق استفاده از موسیقی فاخر ملی را ندارند؟
«ایرانم»؛ فراتر از یک کنسرت
پروژه «ایرانم» علیرضا قربانی صرفا یک اجرای موسیقی برای سرگرمی نیست. این پروژه بر پایه موسیقی ایرانی، آواز و شعر فارسی شکل گرفته و در اجراهای آن از آثار شاعران و چهره‌های مهم ادبیات فارسی استفاده شده است. همچنین همانطور که از نام آن پیداست رویکردی ملی و میهنی دارد و در طول هر اجرا نیز این فضا بین مخاطبان و در قطعات مختلف احساس می شود.
قربانی نیز طی سال‌های فعالیت خود بخش قابل‌توجهی از کارنامه‌اش را به اجرای موسیقی ایرانی و آثاری با تکیه بر شعر فارسی اختصاص داده است. در یکی از آثار تازه او با عنوان «سرو خرامان» نیز به میراث موسیقی خراسان توجه شده و این اثر با ادای احترام به زنده‌یاد ابراهیم شریف‌زاده از چهره‌های شناخته‌شده موسیقی خراسان، منتشر شده است.
از این منظر، حضور چنین پروژه‌ای در خراسان رضوی تنها یک برنامه سرگرمی نیست و می‌تواند فرصتی برای پیوند میان موسیقی معاصر ایرانی و میراث موسیقایی همین منطقه باشد.
بگذارید موسیقی ایرانی به خراسان هم برسد
«ایرانم» پیش از این در شهرهای مختلف کشور روی صحنه رفته و مخاطبان شهرهایی مانند تبریز، شیراز و اصفهان میزبان این پروژه بوده‌اند.
اکنون قرار بود این تور به خراسان رضوی برسد؛ استانی که خود یکی از مهم‌ترین خاستگاه‌های موسیقی ایرانی و به‌ویژه موسیقی مقامی کشور به‌شمار می‌رود. به همین دلیل، اجرای این پروژه در شاندیز یا طرقبه می‌توانست اتفاقی فراتر از یک شب کنسرت باشد؛ فرصتی برای آن‌که مخاطب خراسانی نیز در شهر خود میزبان یک اجرای حرفه‌ای و استاندارد از موسیقی ایرانی باشد.
مساله‌ای که شاید در میان بحث‌های مربوط به کنسرت‌ها کمتر مورد توجه قرار گرفته، حق مخاطب برای دسترسی به تنوع فرهنگی و هنری در محل زندگی خود است.
مردم خراسان رضوی نیز مانند مخاطبان دیگر استان‌ها، بخشی از جامعه فرهنگی کشورند و طبیعی است که انتظار داشته باشند هنرمندان مورد علاقه‌شان بتوانند در شهر آن‌ها نیز اجرا داشته باشند.
چرا مخاطب مشهدی برای رفتن به کنسرت به شهرهای دیگر سفر کند؟
در سال‌های اخیر، برگزاری کنسرت در شهرهایی مانند تهران، اصفهان، شیراز، تبریز و دیگر مراکز استان‌ها به بخشی از جریان معمول فعالیت‌های فرهنگی تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، برای مخاطب مشهدی یا شهروند دیگر شهرهای خراسان رضوی، تماشای اجرای یک خواننده مطرح در بسیاری از موارد به معنای سفر به شهری دیگر است؛ سفری که علاوه بر هزینه بلیت، هزینه رفت‌وآمد، اقامت و زمان را نیز به مخاطب تحمیل می‌کند.
این در حالی است که مشهد یکی از مهم‌ترین شهرهای کشور از نظر جمعیت، گردشگری و ظرفیت اقتصادی است و شهرهایی مانند شاندیز و طرقبه نیز زیرساخت و ظرفیت میزبانی از رویدادهای بزرگ را دارند.
پس چرا بخشی از مخاطبان موسیقی در این منطقه نباید بتوانند همان رویداد را در استان خود تجربه کنند؟
علیرضا قربانی یک فرصت فرهنگی است یا صرفا یک کنسرت موسیقایی؟
نگاه به برگزاری کنسرت تنها از زاویه فروش بلیت، بخش مهمی از ماجرا را نادیده می‌گیرد.
رویدادهای موسیقی می‌توانند به رونق سالن‌ها، مجموعه‌های اقامتی، رستوران‌ها، حمل‌ونقل و دیگر کسب‌وکارهای مرتبط با گردشگری و اقتصاد فرهنگ کمک کنند. برای شهری مانند شاندیز که یکی از مقاصد مهم گردشگری خراسان رضوی است، میزبانی از یک رویداد حرفه‌ای موسیقی می‌تواند در کنار سایر ظرفیت‌های فرهنگی و گردشگری، به جذب مخاطب و ایجاد نشاط اجتماعی نیز کمک کند.
بنابراین، اگر اجرای «ایرانم» در شاندیز و طرقبه امکان‌پذیر شود، می‌توان آن را نه صرفا به‌عنوان یک کنسرت، بلکه به‌عنوان بخشی از ظرفیت رویدادهای فرهنگی استان دید.
ملاحظات چیست؟
اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان رضوی اعلام کرده است که دستگاه‌های ذی‌ربط با برگزاری این برنامه موافق هستند و اجرای آن به دلیل برخی ملاحظات زمانی به زمان دیگری موکول شده است.
همین توضیح، یک سوال طبیعی را ایجاد می‌کند؛ اگر اصل برگزاری برنامه مورد موافقت قرار گرفته، زمان مناسب برای اجرای آن چه زمانی خواهد بود؟
شفاف‌شدن این موضوع می‌تواند هم برای برگزارکنندگان و هنرمندان و هم برای مخاطبان مفید باشد. چرا که مشخص‌شدن زمان جدید، امکان برنامه‌ریزی برای گروه اجرایی و مخاطبان را فراهم می‌کند و از شکل‌گیری ابهام درباره سرنوشت برنامه جلوگیری خواهد کرد.
خراسان رضوی سرمایه تاریخی موسیقی ایرانی است
خراسان رضوی تنها یک مقصد گردشگری مذهبی نیست؛ این استان بخشی مهم از هویت فرهنگی و هنری ایران را در خود جای داده است. موسیقی مقامی خراسان، شاعران و هنرمندان این منطقه و سابقه تاریخی مشهد در حوزه فرهنگ و هنر، ظرفیت‌هایی هستند که می‌توانند در کنار گردشگری و زیارت، تصویر کامل‌تری از ظرفیت فرهنگی استان ارائه کنند.
در چنین بستری، میزبانی از پروژه‌ای مانند «ایرانم» می‌تواند اتفاقی همسو با همین ظرفیت باشد؛ پروژه‌ای که نام و محتوای خود را از ایران وام گرفته و بخش مهمی از هویت خود را از شعر و موسیقی ایرانی دریافت کرده است.
شاید به همین دلیل است که ماجرای کنسرت علیرضا قربانی را نباید صرفا در قالب یک برنامه که فعلا به زمان دیگری موکول شده دید. این اتفاق می‌تواند فرصتی باشد برای بازنگری در جایگاه رویدادهای موسیقی در تقویم فرهنگی خراسان رضوی.
مطالبه‌ای برای برگزاری و احقاق حق مردم
برگزاری هر رویداد فرهنگی طبیعتا نیازمند رعایت قوانین، دریافت مجوزهای لازم و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول است و این ضرورت درباره خراسان رضوی نیز تفاوتی ندارد.
اما در کنار این ملاحظات، یک مطالبه روشن از سوی مخاطبان وجود دارد: اگر امکان برگزاری یک رویداد فرهنگی حرفه‌ای و قانونی فراهم است، چرا این فرصت برای مردم استان فراهم نشود؟
کنسرت علیرضا قربانی می‌تواند نقطه شروعی برای پاسخ به همین مطالبه باشد؛ رویدادی که نه‌تنها مخاطبان موسیقی را در خراسان رضوی صاحب یک شب فرهنگی متفاوت می‌کند، بلکه می‌تواند ظرفیت این استان برای میزبانی از برنامه‌های حرفه‌ای موسیقی ایرانی را نیز به نمایش بگذارد.
اکنون انتظار می‌رود مسئولان فرهنگی و اجرایی استان با رفع موانع موجود و تعیین یک زمان مشخص، زمینه برگزاری این کنسرت را فراهم کنند؛ چراکه «ایرانم» می‌تواند برای خراسان رضوی نه یک حاشیه، بلکه یک فرصت فرهنگی باشد که شاید توسط دیگر پروژه های موسیقایی امکان تحقق آن نباشد.