سایه سنگین هزینه های دارو بر زندگی بیماران تهرانی؛ از نسخه های میلیونی تا کمبود دارو

آریا بانو - افزایش قیمت دارو، کمبود برخی اقلام و ناتوانی بیمه‌ها در پوشش هزینه‌های درمان، بیماران تهرانی را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده است؛ شرایطی که به گفته بیماران، داروسازان و کارشناسان، علاوه بر تحمیل هزینه‌های سنگین، دسترسی به داروهای حیاتی را نیز دشوارتر کرده است.

یک حس مشترک میان اکثر بیماران وجود دارد، انگار صدای ما به جایی نمی‌رسد که با وجود تمام فریادها و گله‌مندها، همچنان با همان قیمت‌ها و کمبودهای دارویی روبرو هستند و این احساس باعث شده که بیماران به جای امید با نوعی تسلیم و ناامیدی با بیماری خود روبرو شوند.
بسیاری از بیماران می‌گویند که بزرگ‌ترین کابوس آن‌ها، گشتن در خیابان‌ها برای یافتن یک قلم دارو است. آن‌ها ساعت‌ها در میان داروخانه‌ها سرگردان‌ هستند و در نهایت با جمله‌ تلخ «موجود نیست» روبرو می‌شوند، حسی که گویی در میان انبوه داروهای موجود، آن‌ها تنها کسی هستند که داروی خود را نمی‌یابند.
دارو نه یک انتخاب، بلکه بخشی از نفس کشیدن بیماران است ، آن‌ها از این می‌گویند که هر بار جعبه‌ دارویشان رو به اتمام است، دچار نوعی اضطراب وجودی می‌شوند، همواره در ترس این هستند که شاید فردا، به دلیل نوسانات قیمت یا کمبود ناگهانی، دیگر نتوانند دارو را تهیه کنند و سلامت شان به خطر بیفتد.
بیمارانی که گاهی مجبورند برای تامین هزینه‌ یک نسخه گران‌قیمت، از بودجه‌ اصلی خانه، از کیفیت غذای فرزندانشان یا از نیازهای اولیه زندگی بزنند، این یعنی بیمار برای زنده ماندن، باید سبک زندگی خود را به شکلی دردناک فدا کند.
گلایه شهروندان
«حسین» جوانی است که با سرطان خون دست‌وپنجه نرم می‌کند می گوید: توان خرید یک داروی فنلاندی جدید برای شیمی‌درمانی تجویز شده که قیمت آن ۲ میلیارد تومان است را ندارم.
مهری یکی دیگر از شهروندان تهرانی از گرانی دارو شکایت می‌کند اینکه این مساله؛ داستان دیروز و امروز نیست اما در شرایط فعلی وضعیت خیلی بدتر شده است.
وی ادامه می دهد: یک قلم دارو تزریقی برای هورمون ۱۵ میلیون تومان هزینه برای پدرم دارد. نسخه امروز، فقط برای یک ماه، حدود ۲۶ میلیون تومان شده و در کنار آن باید هزینه‌های دیگری هم پرداخت شود.
ام اس و هزاران مشکل
مریم بانوی جوان ۲۷ ساله و یکی از بیماران مبتلا به ام‌اس است؛ می‌گوید: برای بیمارانی که مصرف دارو برای آن‌ها پیوسته است، حتی تأخیر کوتاه در دسترسی به دارو می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد. وقتی دلار بالا می‌رود، اولین فکری که به ذهنم می‌رسد این است که آیا ماه بعد دارو پیدا می‌شود یا نه.
هزینه‌های کمرشکن و سهم پرداختی بیمار
«رضا احمدی» یک داروساز در این زمینه به خبرنگار ایرنا می‌گوید: نخستین سد راه بیماران، یافتن داروی مورد نیاز است. به دلیل مشکلات تولید و واردات، بسیاری از داروها در داروخانه‌های عادی موجود نیستند و بیمار مجبور است برای یافتن یک قلم دارو، ساعت‌ها وقت صرف کند یا به داروخانه‌های خاص و مراکز استان‌ها مراجعه کند که این امر برای بیماران کم‌توان، بسیار طاقت‌فرساست.
وی ادامه می دهد: زمانی که دارو موجود است، قیمت بالای بسیاری از اقلام دارویی، به‌ویژه داروهای تخصصی و برندهای خارجی، فشار اقتصادی شدیدی به خانوارها وارد می‌کند. در مواردی که بیمه پوشش کافی ندارد یا دارو تحت پوشش بیمه نیست، بسیاری از بیماران توان مالی خرید دارو را از دست می‌دهند.
انتقاد در تاخیر پوشش بیمه‌ای
احمدی با بیان اینکه با انتقاد از تاخیر در پوشش بیمه‌ای و بروکراسی اداری، می افزاید: بروکراسی‌های پیچیده بیمه برای تأیید داروها، یکی دیگر از مشکلات است. بیمار برای دریافت سهم بیمه، باید مسیرهای طولانی اداری را طی کند و در برخی موارد، «داروهای خاص» نیاز به تاییدهای مکرر از سوی کمیسیون‌های پزشکی دارند که زمان حیاتی درمان را هدر می‌دهد.
وی می افزاید: در زمان بروز کمبودهای دارویی، بازار سیاه و داروهای قاچاق یا تقلبی رونق می‌گیرد. بیماران درمانده که نمی‌توانند داروی اصلی را بیابند، گاهی به خرید از منابع غیرمعتبر روی می‌آورند که علاوه بر هزینه‌های گزاف، خطرات جانی جبران‌ناپذیری به دلیل تقلبی یا تاریخ‌گذشته بودن دارو به همراه دارد. با وجود تلاش‌های صورت گرفته، بیماران مبتلا به سرطان، ام‌اس یا بیماری‌های نادر همچنان برای تأمین داروهای گران‌قیمت خود با مشکل مواجه‌ هستند. صندوق‌های حمایت از بیماران صعب‌العلاج در صورت عدم تخصیص بودجه کافی یا محدودیت‌های قوانین داخلی، نمی‌توانند تمامی هزینه‌های سنگینِ درمان را پوشش دهند.
بحران نقدینگی؛ گلوگاه اصلی صنعت دارو در کشور
«ابراهیم شیبانی» رئیس سابق سازمان غذا و دارو نیز با اشاره به چالش‌های جدی حوزه سلامت، «نقدینگی» را مهم‌ترین و فوری‌ترین معضل کنونی صنعت داروی کشور دانست و تأکید کرد که حل این مشکل می‌تواند بخش عمده‌ای از دغدغه‌های موجود در تأمین دارو را مرتفع کند.
وی با بیان اینکه قیمت دارو همواره یکی از چالش‌های این حوزه بوده است، اظهار داشت: اگرچه مسائل مربوط به قیمت‌گذاری کماکان وجود دارد، اما امروز اولویت و مشکل اصلی که صنعت دارو و داروخانه‌ها با آن دست‌وپنج نرم می‌کنند، بحران نقدینگی است.
وی با اشاره به ضرورت پرداخت مطالبات داروخانه‌ها از سوی سازمان‌های بیمه‌گر تصریح کرد: درخواست جدی ما این است که بدهی‌های انباشته داروخانه‌ها، اعم از بخش خصوصی و دولتی، در اسرع وقت پرداخت شود.
تعویق مطالبات؛ رکوردی بی‌سابقه در پرداخت‌ها
این فعال حوزه دارو با ابراز نگرانی از روند تأخیر در بازپرداخت مطالبات، افزود: متأسفانه در مقاطعی از سال، معوقات مربوط به بیماران صعب‌العلاج به ۱۰ ماه می‌رسد که در نوع خود بی‌سابقه است. این وضعیت فشار مضاعفی را بر داروخانه‌ها تحمیل کرده و آن‌ها را در تأمین داروهای مورد نیاز جامعه با چالش‌های جدی مواجه ساخته است.
شیبانی تأکید کرد: تداوم این نقدینگی، روند تولید و توزیع دارو را با وقفه و کندی مواجه کرده است. اگر مشکل نقدینگی و بدهی‌های بیمه‌ای حل و فصل شود، بسیاری از مشکلات فعلی حوزه دارو که به‌نوعی به همین چرخه مالی وابسته است، برطرف خواهد شد.
در نهایت در شرایطی که قیمت دارو افزایش می‌یابد، سهم پوشش بیمه‌ها به‌طور متناسب افزایش نمی‌یابد. این شکاف قیمتی باعث می‌شود سهم پرداختی از جیب بیمار به‌ شدت افزایش یابد و داروها در دیدگاه مردم «گران‌تر» به نظر برسند حتی اگر قیمت تولیدی آن‌ها بر اساس تورم باشد. تلاش برای تولید داروهای جدید به‌ویژه داروهای خاص و بیماری‌های صعب‌العلاج نیازمند سرمایه‌گذاری سنگین در بخش تحقیق و توسعه است. با توجه به مقیاس تولید در ایران و هزینه‌های بالای دانش فنی، بازگشت سرمایه این داروها به قیمت نهایی گران‌تری منجر می‌شود.