آریا بانو - فیفا با وجود وعده به فدراسیون فوتبال ایران درباره عدم بروز مشکل در جریان جام جهانی ۲۰۲۶، در عمل نتوانست میزبانی مناسبی برای تیم ملی ایران فراهم کند و این تعهدات بهطور کامل اجرایی نشد.
تیم ملی فوتبال ایران در مرحله گروهی جام جهانی ۲۰۲۶ با کسب سه تساوی و سه امتیاز از صعود به مرحله حذفی بازماند و شاگردان امیر قلعهنویی علیرغم ارائه نمایشی قابل قبول در هر سه دیدار، نتوانستند راهی دور بعدی مسابقات شوند.
این در حالی رقم خورد که کمپ تمرینی تیم ملی فوتبال ایران در کشور مکزیک و شهر تیخوانا قرار داشت و ملیپوشان ایران تنها یک روز پیش از برگزاری مسابقات وارد خاک آمریکا میشدند و بلافاصله پس از پایان هر دیدار نیز خاک این کشور را ترک میکردند؛ موضوعی که در نهایت باعث شد فیفا نتواند شرایط مطلوب و مناسبی را برای آمادهسازی و حضور تیم ملی ایران در این دوره از رقابتها فراهم کند.
رسانه «usatoday» آمریکا در این رابطه نوشت: هرچند نحوه برخورد با ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ شرمآور بود، اما آنچه نگرانکنندهتر به نظر میرسد، پیامدهای این رفتار برای آینده فوتبال جهان است.
فیفا با همراهی با رویکرد دولت آمریکا در قبال ایران که باعث شد تیم ملی ایران در آخرین لحظات محل اردوی خود را تغییر دهد و برای دو دیدار نخستش در خاک آمریکا با محدودیتهایی شبیه به مقررات منع رفتوآمد مواجه شود، در واقع «جعبه پاندورا» (یک اصطلاح معروف یونانی) را گشود؛ اقدامی که میتواند به میزبانان آینده مسابقات فیفا در هر سطحی این امکان را بدهد تا با کشورهایی که روابط سیاسی مناسبی با آنها ندارند، رفتاری مشابه داشته باشند. حتی اگر آن کشور، ایالات متحده آمریکا باشد.
ایران در نهایت پس از تساوی ۳ بر ۳ الجزایر و اتریش از صعود بازماند. شاگردان قلعهنویی هر سه مسابقه خود را با تساوی پشت سر گذاشتند، اما در دو بازی پایانی گلهایشان پس از بازبینی VAR مردود اعلام شد؛ از جمله گل دقیقههای پایانی برابر مصر که میتوانست حکم پیروزی و صعود ایران را صادر کند.
اینکه اگر چنین محدودیتهایی وجود نداشت، ایران میتوانست یکی از بازیهایش را ببرد یا نه، موضوعی قابل بحث است. اما تصور کنید اگر کشوری دیگر با تیم ملی فوتبال مردان یا زنان آمریکا چنین رفتاری میکرد؛ در آخرین لحظه محل اردوی آن را تغییر میداد، اجازه برنامهریزی مستقل برای سفرها را نمیداد و برخی مسئولان فدراسیون فوتبال آمریکا را از همراهی تیم محروم میکرد. بدون تردید موجی از اعتراض در سراسر جهان شکل میگرفت.
اما فیفا با پذیرش رفتار دولت آمریکا در قبال تیم ملی ایران، در واقع راه را برای چنین برخوردهایی در آینده هموار کرده است؛ برخوردهایی که در ظاهر متوجه دولتها هستند اما در عمل، ورزشکاران را هدف قرار میدهند.
فیفا اجازه داد سیاست وارد جام جهانی شود
فیفا، همانند کمیته بینالمللی المپیک، همواره مدعی بوده که نهادی غیرسیاسی است و جام جهانی و المپیک را ابزاری برای گسترش صلح و همبستگی میان ملتها میداند. اما اتفاقاتی که در این جام جهانی رخ داد، نشان داد این ادعا تا چه اندازه با واقعیت فاصله دارد.
سال ۲۰۱۷ جیانی اینفانتینو رئیس فیفا، زمانی که دونالد ترامپ نخستین فرمان محدودیت سفر را صادر کرده بود و آمریکا به همراه کانادا و مکزیک برای میزبانی جام جهانی ۲۰۲۶ نامزد بودند، تأکید کرده بود: هر تیمی که به جام جهانی صعود کند، همراه با هواداران و مسئولانش باید امکان ورود به کشور میزبان را داشته باشد؛ در غیر این صورت اصلاً جام جهانی معنا نخواهد داشت.
اما درست یک روز پیش از آغاز مسابقات، زمانی که دولت آمریکا محدودیتهای گستردهای برای ایران اعمال کرده و ورود هواداران چند کشور را نیز محدود کرده بود، اینفانتینو موضعی کاملاً متفاوت اتخاذ کرد.
او گفت: ما پادشاه جهان نیستیم که بتوانیم به دولتها یا نیروهای پلیس دستور بدهیم. ما یک سازمان ورزشی هستیم و هر کاری از دستمان برآید انجام میدهیم. گاهی باید آرام بود؛ فریاد زدن همیشه راهحل نیست.
فیفا خود را در معرض بحرانی بزرگتر قرار داد
اما کنار گذاشتن اصول، آن هم به خاطر منافع کوتاهمدت، معمولاً پیامدهایی بلندمدت به دنبال دارد.
بیتردید فیفا به هدف خود رسید و جام جهانی بزرگی را در آمریکا برگزار کرد؛ تورنمنتی که از نظر اقتصادی نیز موفق بود. اما پرسش اینجاست که این موفقیت به چه قیمتی به دست آمد؟
اکنون که چنین سابقهای ایجاد شده، بازگرداندن شرایط به گذشته آسان نخواهد بود. هر کشوری که در آینده میزبان مسابقات فیفا شود، میتواند به همین رویه استناد کند و با طرح ادعاهایی درباره امنیت ملی یا تهدیدهای احتمالی، محدودیتهایی مشابه را علیه تیمهای دیگر اعمال کند.
در چنین شرایطی، فیفا دیگر استدلال محکمی برای مخالفت نخواهد داشت؛ چرا که در جام جهانی ۲۰۲۶ این مسیر را خود هموار کرده است.