آریا بانو - افزایش تنشهای سیاسی، اخبار جنگ، عدم اطمینان در اقتصاد و فشار تورم باعث شده بسیاری از مردم این روزها بیشتر از قبل احساس اضطراب، خستگی ذهنی و بیقراری داشته باشند. بعضیها مدام اخبار را چک میکنند، بعضی دیگر خواب آرام ندارند و عدهای هم بدون دلیل مشخص، احساس فرسودگی و بیحوصلگی میکنند.
متخصصان سلامت روان معتقدند قرار گرفتن مداوم در معرض اخبار منفی و بحرانهای طولانیمدت میتواند مغز را وارد وضعیت «هشدار دائمی» کند؛ وضعیتی که نهتنها سلامت روان، بلکه عملکرد جسم را هم تحت تاثیر قرار میدهد.
اضطراب جنگ چیست و چرا این روزها بیشتر احساس میشود؟
اضطراب جنگ، واکنش طبیعی مغز به احساس ناامنی، تهدید و بیثباتی است. برخلاف تصور رایج، انسان برای تجربه این اضطراب لزوماً نباید در میدان جنگ حضور داشته باشد. تنها قرار گرفتن مداوم در معرض اخبار تهدیدآمیز، تصاویر خشونتآمیز و تحلیلهای نگرانکننده میتواند سیستم عصبی را درگیر کند.
مطالعات جدید در حوزه روانشناسی بحران نشان میدهد حتی «تماشای مکرر اخبار جنگ» میتواند سطح اضطراب، افسردگی و استرس مزمن را افزایش دهد.
روانشناسان از این وضعیت با عنوان «اضطراب جمعی» یاد میکنند؛ حالتی که در آن جامعه بهطور همزمان درگیر نگرانی، خستگی روانی و ترس از آینده میشود.
مغز انسان در شرایط بحران چگونه عمل میکند؟
وقتی مغز احساس خطر میکند، بخشی به نام «آمیگدالا» فعال میشود؛ مرکز پردازش ترس و تهدید در مغز. در این وضعیت بدن شروع به ترشح هورمونهایی مانند کورتیزول و آدرنالین میکند تا انسان برای مقابله با خطر آماده شود.
این واکنش در کوتاهمدت طبیعی و حتی ضروری است، اما وقتی هفتهها یا ماهها ادامه پیدا کند، مغز وارد چرخه استرس مزمن میشود.
پژوهشهای جدید نشان دادهاند بالا ماندن طولانیمدت سطح کورتیزول میتواند روی:
حافظه تمرکز کیفیت خواب سیستم ایمنی عملکرد قلب و عروق تاثیر منفی بگذارد.
چرا اخبار منفی اینقدر ذهن را درگیر میکند؟
ذهن انسان بهصورت طبیعی نسبت به تهدید حساستر از اخبار مثبت عمل میکند. به همین دلیل، اخبار جنگ، بحران اقتصادی و ناامنی بیشتر در حافظه میمانند و اضطراب بیشتری ایجاد میکنند.
از طرفی شبکههای اجتماعی باعث شدهاند افراد تقریباً بدون توقف در معرض اخبار فوری، تصاویر استرسزا و تحلیلهای نگرانکننده قرار بگیرند. این بمباران خبری باعث میشود مغز فرصت بازیابی و آرام شدن نداشته باشد.
تحقیقات دانشگاهی نشان داده افرادی که بهصورت افراطی اخبار بحران را دنبال میکنند، بیشتر دچار اختلال خواب، استرس و احساس درماندگی میشوند.
علائم اضطراب ناشی از جنگ و بحران
اضطراب مزمن همیشه خودش را به شکل حمله عصبی نشان نمیدهد. گاهی مغز و بدن آرامآرام وارد فرسودگی میشوند.
1.خستگی دائمی
بسیاری از افراد این روزها حتی بعد از خواب و استراحت هم احساس خستگی میکنند. دلیلش این است که مغز در شرایط هشدار دائمی، انرژی زیادی مصرف میکند.
2.چک کردن مداوم اخبار
باز کردن وسواسگونه شبکههای اجتماعی یا سایتهای خبری یکی از رایجترین نشانههای اضطراب بحران است. مغز تصور میکند با دنبال کردن بیشتر اخبار میتواند احساس کنترل بیشتری داشته باشد.
3.بیخوابی و خواب آشفته
استرس زیاد باعث میشود مغز حتی هنگام خواب هم در حالت آمادهباش باقی بماند. نتیجه آن، سخت خوابیدن، بیدار شدنهای مکرر و خوابهای ناآرام است.
4.کاهش تمرکز و فراموشی
اضطراب طولانیمدت توانایی مغز برای تمرکز و تصمیمگیری را کاهش میدهد. بسیاری از افراد در شرایط بحران احساس میکنند ذهنشان مدام درگیر سناریوهای مختلف است.
5.عصبانیت و تحریکپذیری
وقتی بدن برای مدت طولانی تحت فشار روانی قرار میگیرد، آستانه تحمل پایین میآید و فرد زودتر عصبانی یا بیحوصله میشود.
6.علائم جسمی استرس
اضطراب فقط ذهن را درگیر نمیکند. این علائم هم ممکن است ظاهر شوند:
تپش قلب درد عضلات مشکلات گوارشی سردرد احساس فشار روی قفسه سینه تعریق زیاد تاثیر تورم و فشار اقتصادی بر سلامت روان
متخصصان سلامت روان معتقدند ناامنی اقتصادی میتواند همان واکنشهای عصبی ناشی از تهدید را فعال کند.
وقتی ذهن مدام نگران هزینهها، آینده مالی و بیثباتی اقتصادی باشد، بدن وارد «حالت بقا» میشود؛ حالتی که در آن مغز انرژی خود را صرف نگرانی و پیشبینی خطر میکند، نه آرامش و تمرکز.
مطالعات بینالمللی نشان دادهاند فشار اقتصادی طولانیمدت ارتباط مستقیمی با افزایش اضطراب، افسردگی و فرسودگی روانی دارد.
چگونه اضطراب ناشی از جنگ و اخبار را کنترل کنیم؟
1.زمان پیگیری اخبار را محدود کنید
متخصصان توصیه میکنند اخبار را فقط در ساعات مشخصی دنبال کنید و از چک کردن مداوم تلفن همراه پرهیز کنید.
2.قبل از خواب سراغ اخبار نروید
دیدن اخبار استرسزا پیش از خواب میتواند کیفیت خواب را کاهش دهد و ذهن را در وضعیت هشدار نگه دارد.
3.فعالیت بدنی را جدی بگیرید
پیادهروی، ورزش سبک یا حتی حرکات کششی میتواند سطح هورمونهای استرس را کاهش دهد و به آرام شدن ذهن کمک کند.
4.ارتباط اجتماعی را حفظ کنید
صحبت کردن با دوستان، خانواده یا افراد مورد اعتماد میتواند احساس تنهایی و فشار روانی را کمتر کند.
5.مصرف شبکههای اجتماعی را مدیریت کنید
بخش زیادی از اضطراب جمعی از طریق فضای مجازی منتقل میشود. فاصله گرفتن موقت از اخبار و شبکههای اجتماعی میتواند ذهن را آرامتر کند.
6.تمرین تنفس و آرامسازی انجام دهید
تمرینهای تنفس عمیق، مدیتیشن و تکنیکهای آرامسازی میتوانند ضربان قلب و استرس را کاهش دهند.
7.تابآوری روانی؛ مهارتی مهم در روزهای سخت
روانشناسان میگویند تابآوری به معنای نادیده گرفتن بحران نیست؛ بلکه توانایی سازگار شدن با شرایط دشوار و حفظ تعادل روانی است.
افرادی که مهارت مدیریت استرس، خواب منظم، ارتباط اجتماعی سالم و سبک زندگی متعادلتری دارند، معمولاً در برابر بحرانها آسیب روانی کمتری تجربه میکنند.
جمعبندی
اضطراب ناشی از جنگ، اخبار منفی و فشار اقتصادی واکنشی طبیعی به شرایط پرتنش است؛ اما اگر این وضعیت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، میتواند ذهن و بدن را وارد فرسودگی مزمن کند.
محدود کردن اخبار، مدیریت حضور در فضای مجازی، خواب کافی، فعالیت بدنی و حفظ ارتباط با دیگران میتواند به کاهش فشار روانی کمک کند. در روزهایی که اخبار منفی بیشتر از همیشه جریان دارد، مراقبت از سلامت روان دیگر یک انتخاب نیست؛ بلکه بخشی ضروری از زندگی روزمره است.
شما این روزها چه علائمی را بیشتر تجربه میکنید؟
آیا اخبار و فشارهای این روزها روی خواب، تمرکز یا آرامش شما تاثیر گذاشته است؟ تجربه و نظر خودتان را در بخش دیدگاهها با ما و دیگر کاربران به اشتراک بگذارید.