آریا بانو

آخرين مطالب

حماسه عاشورا به روایت سینمای ایران فرهنگی هنری

حماسه عاشورا به روایت سینمای ایران
  بزرگنمايي:

آریا بانو - سهم سینمای ایران از واقعه کربلا تنها سه اثر تاریخی است که از این میان یک اثر به شکل کاملا مستقیم این واقعه را به تصویر کشیده است اما پس از گذشت هفت سال هنوز فرصتی برای اکران نیافته است.


سرویس سینمایی هنرآنلاین : شاید به نظر برسد برخلاف تلویزیون که باید سرمایه‌گذاری برای ساخت سریال‌های تاریخی با صرف زمان بسیار و تعریف بودجه دولتی باشد اوضاع در سینما بهتر است و می‌توان فیلم‌های تاریخی را راحت‌تر و بی دردسر‌تر تولید کرد، اما متاسفانه سهم سینمای ایران در ساخت آثار تاریخی بسیار اندک است و همین تعدادی هم که ساخته شده‌اند، به غیر از سه اثر "روز واقعه"، "رستاخیز"، و "سفیر" که کاملا تاریخی تولید شده‌اند و از این میان "رستاخیز" احمدرضا درویش پس از گذشت هفت سال همچنان در محاق توقیف قرار گرفته است، باقی آثاری هستند که تنها چند سکانسی را نه به واقعه کربلا و روز عاشورا بلکه به روایت‌های پس از آن اختصاص داده‌اند و بیشتر تصاویری استفاده شده است که در آن‌ها عزاداری مردم برای سالار و سرور شهیدان نمایش داده می‌شود و به نوعی آن‌ها را می‌توان مرتبط با آثاری دانست که درباره واقعه کربلا کار شده‌اند. اما از میان همان سه اثر تاریخی نیز تنها فیلمی که به خود واقعه کربلا به شکل کاملا مستقیم پرداخته است "رستاخیز" است و باقی نیز به نوعی به حواشی این واقعه تاریخی پرداخته‌اند.
"روز واقعه"
"روز واقعه" ساخته شهرام اسدی را شاید بتوان یکی از مهمترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران دانست که روایتی از عاشورا دارد که البته آن‌هم به بعد از واقعه کربلا می‌پردازد و آنچه را که در روز عاشورا رخ داد بیشتر در قالب قصه روایت می‌کند که بارها و بارها نیز از تلویزیون در ایام تاسوعا و عاشورا پخش‌شده و می‌توان آن را پای ثابت تلویزیون در این ایام دانست. "روز واقعه" روایت عبدالله جوانی مسیحی است که تازه به اسلام روی آورده و دل درگرو عشق راحله دختر زید دارد. وی در جریان عروسی با راحله ندایی می‌شنود که او را به یاری فرامی‌خواند، عبدالله بیابان به بیابان، واحه به واحه به سمت کربلا می‌تازد و هنگام عصر عاشورا به آنجا می‌رسد و در آن زمان "حقیقت " را بر سرنیزه می‌بیند. "روز واقعه " را بهرام بیضایی نوشته است و در آن علیرضا شجاع نوری، عزت‌الله انتظامی، جمشید مشایخی، لادن مستوفی، محمدعلی کشاورز، مهدی فتحی، سعید نیک پور، حسین محب اهری، حسین پناهی، عنایت بخشی، سیامک اطلسی، حمیده خیرآبادی، ژاله علو و بسیاری دیگر حضور از بازیگران برجسته سینما و تلویزیون به ایفای نقش پرداختند.
"رستاخیز "
فیلمی از احمدرضا درویش که پس از "روز واقعه " به‌طور مستقیم به واقعه کربلا و عاشورا پرداخته است، اما با گذشت چند سال همچنان در مسیر پرفرازونشیب اکران گیرکرده و باوجودآنکه فیلمی است که مستقیم به این حادثه پرداخته است، اما نتوانسته به روی پرده برود . این در حالی است که این فیلم در جشنواره سی و دوم هشت سیمرغ را از آن خود کرد. رستاخیز " مقطع تاریخی مرگ معاویه تا شهادت امام حسین (ع) در روز عاشورا از زاویه دید بکیر بن حر (فرزند حر بن یزید ریاحی) را روایت می‌کند. آرش آصفی (بکیر بن حر)، پوریا پور سرخ‌ (حفظ فرزند عمر بن سعد)، حسن پورشیرازی (عمر بن سعد)، فرهاد قائمیان (حر بن یزید ریاحی)، بابک حمیدیان (عبیدالله بن زیاد و یزید بن معاویه)، بهادر زمانی (حضرت ابوالفضل العباس)، سعید علی پور حضرت علی‌اکبر به‌عنوان اصلی‌ترین بازیگران این فیلم به شمار می‌آیند البته بازیگران عرب نیز از "رستاخیز " بی‌بهره نبودند و افرادی همچون جمال سلیمان، طلحت حمدی، رضوان عقیلی و فواز سرور از سوریه، داوود حسین از کویت، جواد الشکرچی از عراق و فادی ابراهیم از لبنان در این فیلم به ایفای نقش پرداخته‌اند. تدوین این فیلم را طارق انوار و آهنگسازی آن توسط استفان واربک انجام‌شده است.
"عصر روز دهم"
آخرین فیلمی است که رسول ملاقلی پور تلاش کرد تا آن را به مرحله تولید برساند و حتی به کربلا هم‌سفر کرد اما مرگ اجازه ساخت این فیلم را به او نداد. داستان این فیلم از خرمشهر و در دوران جنگ ایران و عراق آغاز می‌شود و زندگی یک خانواده را به تصویر می‌کشد که جنگ باعث جدایی آن‌ها می‌شود و بعد از وقایع دیگری ازجمله سقوط صدام و جنگ امریکا و عراق آن‌ها همدیگر را پیدا می‌کنند. این فیلم روایت داستان دکتر مریم شیرازی است که با گروهی از پزشکان هلال‌احمر برای کمک به مردم عراق عازم این کشور می‌شود و تصمیم به جست‌وجو برای یافتن خواهر گمشده‌اش می‌گیرد. منوچهر محمدی تهیه‌کننده فیلم راه دوری نرفت و به همراه مجتبی راعی ساخت این فیلم را آغاز کردند، در "عصر روز دهم "، هانیه توسلی، آفرین عبیسی، احمدمهرانفر، سلیمه رنگزن، عبدالرضا الطائی و علیرضا پورامین به هنرنمایی پرداخته‌اند.
"سفیر "
این فیلم را می‌توان نخستین فیلم عاشورایی سینمای ایران در سال‌ها‌ی اول انقلاب دانست؛ سال‌ها‌یی که سینما می‌خواست پروبال بگیرد. در "سفیر" علاوه بر فرامرز قریبیان، نام‌ها‌ی خاطره‌انگیز دیگری همچون عزت‌الله مقبلی، جلال پیشواییان، کاظم افرندنیا، محمدتقی کهنمویی، کیومرث ملک‌مطیعی، سامی‌تحصنی، حسین‌خانی بیک، احمد بهروزی، محسن اصلانی و منوچهر حامدی هم‌بازی کرده‌اند. این فیلم درباره قیس بن مسهر است. مردی که وظیفه دارد نامه‌ای محرمانه را از سوی امام حسین (ع) به سلیمان خزاعی در کوفه برساند. او در میانه راه به دست راهداران ابن زیاد، والی کوفه دستگیر و به زندان افکنده می‌شود. قیس پیش از دستگیری نامه را از بین می‌برد و در زندان زندانیان را ضد زندانبان‌ها‌ می‌شوراند. حسین ابن نمیر، فرمانده راهداران، قیس را به زندان ابن زیاد در کوفه منتقل می‌کند. ابن زیاد به پیشنهاد مشاورش، خالد، از قیس می‌خواهد در مسجد سخنرانی کند و به‌دروغ به مردم بگوید امام قصد بیعت بایزید را دارد. قیس می‌پذیرد، اما در روز موعود علیه یزید سخنرانی می‌کند. ابن زیاد که به خشم آمده پس از سرکوب مردم، قیس را از بالای برج آرک به پایین انداخته و او را به شهادت می‌رساند.
"به خاطر‌ ها‌نیه "
کیومرث پوراحمد در سال 73 "به خاطر هانیه " را ساخت. ناخدا علم با 14 مرد دیگر برای صید به دریا می‌روند ولی همه به‌جز ناخدا صید دریا می‌شوند و مردم ناخدا را مسبب مرگ عزیزانشان می‌دانند و به او و خانواده‌اش حمله می‌کنند. دراین‌بین دختر خردسال ناخدا‌ ها‌نیه فلج می‌شود. ناخدا و خانواده‌اش تنگک را ترک می‌کنند و به بوشهر می‌روند. ناخدا علو نذر کرده که شب دهم محرم تا صبح دمام بزند تا‌ ها‌نیه شفا یابد اما مرگ امانش نمی‌دهد. پس از ناخدا پسر او تصمیم می‌گیرد نذر پدر را ادامه دهد تا شفای خواهر را بگیرد اما برای دمام زدن مشکل پیدا می‌کند. او در محرم مأمور می‌شود به تنگک برود و گهواره مراسم محرم را به بوشهر بیاورد؛ اما در تنگک خبر آمدن ناخدا علو به همه می‌رسد و این بچه‌ها‌ برای انتقام دست‌به‌کار می‌شوند و بشیرو را آزار می‌دهند اما او باشهامت بسیار گهواره را به مقصد می‌رساند. او که به فکر دمام زدن تا صبح است، اتفاقی در انبار زائر خذر که وسایل محرم در آنجا نگهداری می‌شود، زندانی می‌شود و بدین ترتیب موفق می‌شود به دمام دست یابد و تا صبحدم دمام بزند و بدین ترتیب نذرش را ادا می‌کند. در این فیلم مهوش افشار پناه، عباس علیزاده، علی قربانی، مهدی فقیه، آمنه بارانی و رحیم هودی به ایفای نقش پرداخته‌اند.
"راه طی شده"
یکی دیگر از فیلم‌ها‌یی که درباره تعزیه ساخته‌شده "راه طی شده " عباس رافعی است که با تکیه‌بر فیلم‌نامه فرهاد توحیدی و با بازی شقایق فراهانی و پژمان بازغی ساخته شد. در این فیلم یک گروه فرانسوی به‌منظور انتخاب نمایش تعزیه برای جشنواره اوینیون و ساخت فیلم مستندی از مراحل آماده‌سازی و اجرای تعزیه به ایران می‌آیند. حضور این گروه موجب بروز ماجراهایی میان شبیه پوشان و شبیه گردانان تعزیه می‌شود، به‌گونه‌ای که تعزیه را تا مرز تعطیلی پیش می‌برد.
"افق "
مرحوم رسول ملاقلی پور را می‌توان یکی از فیلم‌هایی دانست که عاشورا و حوادث آن را دستمایه یک قصه دفاع مقدسی قرار داده است و تلاش رزمنده‌ای به نام نصرت برای انهدام سکوی الامیه را به تصویر می‌کشد که طی آن نصرت به‌تنهایی به مأموریت شناسایی و عکس‌برداری از اسکله می‌رود. هم‌رزم او، احمد که می‌داند نصرت بیمار است به دنبال او روان می‌شود. آن‌ها به محاصره‌ی دشمن درمی‌آیند. احمد نصرت را فرار می‌دهد و خود دستگیر و کشته می‌شود و با اطلاعاتی که نصرت در اختیار رزمندگان قرار می‌دهد‌، سرانجام اسکله الامیه توسط رزمندگان سپاه پاسداران و بسیج منهدم می‌شود. در افق جهانبخش سلطانی، سید جواد هاشمی، مهرزاد نوشیروانی، علی داروییان، حمید صالحین بازی می‌کنند.
"پرواز در شب"
یکی دیگر از آثار فاخر مرحوم ملاقلی پور به شمار می‌آید که در آن بازی فرج‌الله سلحشور جالب‌توجه است. در این فیلم یک گردان نیروهای ایران در محاصره ارتش دشمن قرار می‌گیرند و ارتباط آن‌ها با قرارگاه مرکزی قطع می‌شود، چهار نفر از رزمندگان گردان انتخاب می‌شوند تا برای درخواست کمک خود را به قرارگاه برسانند از آن میان سه تن کشته می‌شوند و یکی خود را به قرارگاه می‌رساند. مهدی نریمان فرمانده گردان کمیل با بازی (فرج‌الله سلحشور) در این فیلم برای تهیه آب آشامیدنی و در یک تشبیه فکری توسط کارگردان این فیلم همانند حضرت عباس (ع) محاصره دشمن را می‌شکند و سرانجام به آب می‌رسد و بااینکه لب‌های او خشک و رمقش کم شده یاد رزمندگان زخمی تشنه او را از نوشیدن آب منع می‌دارد و سرانجام با رسیدن نیروهای دشمن قم قمه‌های او مورد اصابت تیرهای دشمن قرار می‌گیرد و همانند علمدار خیام حسین (ع) آب به خیمه‌ها یا همان سنگرهای رزمندگان نمی‌رسد. در این فیلم علاوه بر سلحشور، علی یعقوب زاده، تاج‌بخش فناییان، جعفر دهقان، مصطفی لاجوردی، کامران نوروز و اکبر نیک‌رو به هنرنمایی می‌پردازند.
"تعزیه آخر "
اما غیر از "روز واقعه " و " رستاخیز " که به‌طور مستقیم به عاشورا پرداخته‌اند، فیلم مستند "ناصر تقوایی " با عنوان "تعزیه آخر "نیز جزو آن دسته از فیلم‌هایی است که به این واقعه مستقیم پرداخته؛ فیلمی‌ که قرار بود به یونسکو برای ثبت پرونده تعزیه ارائه شود و درنهایت به دلیل طولانی بودن زمان آن تنها به اکران چندباره در این گوشه و آن گوشه اکتفا شد.
"دست‌های خالی‌"
ابوالقاسم طالبی در "دست‌های خالی‌" باورهای حسینی را در فیلمش به‌عنوان یک عامل متحول کننده به تصویر می‌کشد. مسعود کیمیایی نیز در سال 75 در "سلطان " یکی از فصل‌های فیلم خود را به زنجیرزنی قهرمان خود در اربعین اختصاص داده که یکی از تصاویر ماندگار سینمایی در ایران است.
"کربلا جغرافیای یک تاریخ"
به کارگردانی داریوش یاری و تهیه کنندگی بهروز مفید که درسال 94 روانه سینماها شد. این فیلم در فاز نخست مروری مستند گونه بر حرکت حماسی امام حسین (ع) از ابتدا تا پس از شهادت در روز عاشورا دارد و در فاز بعدی چگونگی عزاداری در فرهنگ‌های مختلف در جهان را در ماه محرم بررسی می‌کند.
"ناسور"
به کارگردانی کیانوش دالوند و تهیه‌کنندگی مشترک محمدحسین قاسمی و داریوش دالوند در سال 94 تولید شد. این انیمیشن روایتی از زندگی عبیدالله بن حر جعفی یکی از کوفیان مکه را به تصویر می‌کشد که از امام حسین (ع) دعوت کرده تا به کوفه بیایند و زمانی که می‌شنود سپاه امام (ع) به کوفه نزدیک شده از این شهر خارج می‌شود تا با ایشان روبرو نگردد؛ اما از بد حادثه به صورت کاملا ناگهانی با ایشان روبرو شده و مجبور می‌شود دست رد به سینه امام بزند.
"اربعین"
مستند "اربعین" را محمدتقی یازرلو کارگردانی کرده و از محصولات جدید مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی است. در مستند "اربعین" شاهد زحمات چند جانباز دوران دفاع مقدس هستیم که به‌عنوان خادمین زوار اربعین حسینی در صحن مطهر حضرت زهرا(س) در نجف به خدمتگزاری مشغول می‌شوند. در این مستند خدمات این جانبازان به زوار، با دوران دفاع مقدس مقایسه می‌شود.
"خون خدا"
به کارگردانی مرتضی علی عباس میرزایی و تهیه کنندگی سیاوش حقیقی است که روایتی است متفاوت از روز عاشورا، این فیلم سال گذشته در جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و هنوز زمان برای اکران عمومی نیافته است. اما داستان این فیلم درباره مردی کارتن خواب است که در شب عاشورا براثر یک اتفاق چکی با رقم بسیار بالا به دستش می‌رسد و حالا او باید آن را به صاحبش برساند. رضا اخلاقی راد، فرید سجادی حسینی، سعید داخ، علیرضا ثانی فر، خسرو احمدی، وحید نفر، امین میری، میثاق جمشیدی، حسین غایبی شباهنگ و شیوا ابراهیمی بازیگران "خون خدا" هستند.
و دیگر...
فیلم‌های "مصائب دوشیزه " مسعود اطیابی، "سینه سرخ " پرویز شیخ طادی، "من و زیبا " فریدون حسن پور،"بال‌های سفید " مهدی هاشمی و "سهم گمشده " حسن نجفی،"سلطان" ساخته مسعود کیمیایی هم به‌نوعی اشاراتی به واقعه عظیم عاشورا داشته‌اند.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

چهره ها/ «هزارتو» را با ساره بیات ببینید

چهره ها/ سوشا مکانی و روایتی از داستان شیر و آهو

مجری زن از بی‌بی‌سی شکایت کرد!

چهره ها/ دوستانی که سمیرا حسینی دلش برایشان غنج می‌رود

بابک جهانبخش شاد و خندان در کنار یارش

چهره ها/ قهقهه زدن ارسلان قاسمی

پیام تصویرى شهاب حسینى با شروع اکران «هزارتو»

چهره ها/ نیما کرمی هم از قافله خز بازی این روزها عقب نماند

جناب «سرهنگ‌ علیفر» تا کجا می‌خواهید ادامه بدهید؟

هیچکاک ایران کیست؟

چهره ها/ سیروان خسروی در چشم‌اندازی رویایی

معاون سیما: تبلیغات شبکه کودک از فردا حذف نمی‌شود

چهره ها/ تیکه محمدرضا گلزار به آدم‌های حسود

شبکه نمایش خانگی از صفر تا صد در 10 سال

چهره ها/ زیر آبی رفتن سینا حجازی

چهره ها/ سعید نعمت‌الله و تنها دخترش

چهره ها/ سلفی دیبا زاهدی از سر بیکاری

ری‌اکشن دختر ستایش وقتی که فهمید مادرش می‌خواهد عقد کند

چهره ها/ کافه گردی حامد بهداد در خیابان‌های لس‌آنجلس

چهره ها/ بچه‌داری به سبک مجتبی جباری

اولین مصاحبه با «سحر تبر» بعد از دستگیری؛ شاخ اینستا نقاب از چهره برداشت!

چهره ها/ کسی که فکر و ذکر صبا راد است

چهره ها/ لباس پلنگی الهه حصاری

چهره ها/ زمانی که خانم مجری به آرزوی دکتر شدنش رسید

چهره ها/ پاییز برای آزاده نامداری با وجود دخترش هزار رنگ شد

چهره ها/ بازیگری که دنیا مدنی با او از دوران طفولیت خاطره دارد

چهره ها/ پژمان بازغی با فیلمی جذاب به جشنواره فجر می‌آید

سکانس برتر/ کل کل خانم بزرگ با فردوس سر عروس شدن ستایش

گفتگوی اختصاصی با محسن افشانی در زندان!

نبودن نام مادر در فرم های رسمی صدای آناهیتا همتی را درآورد

سوتی‌ها و هندی‌‌بازی‌های بُهت‌آور سریال «ستایش»!

چهره ها/ خداحافظی خانم گوینده با دنیای خبر

شهاب حسینی؛ قهرمانی که ضدقهرمان بازی می‌کند

چهره ها/ زمانی که خانم مجری به آرزوی دکتر شدنش می‌رسد

بابک حمیدیان همبازی پریناز ایزدیار شد

رونمایی از فیلم «بی‌وزنی» در انگلستان

چهره ها/ دل طوفانی عروس فاطمه گودرزی در کنار همسرش آرام گرفت

«کن لوچ» پشتِ مارتین اسکورسیزی درآمد

چهره ها/ غمِ هلیا امامی از کوچ ابدی پدرش

چهره ها/ جواد عزتی خسته و کوفته در نمایی از «رد خون»

فیلم پُرحاشیه «رستاخیز» از یوتیوب حذف شد

چهره ها/ رازی درباره گلزار که آقای خواننده فاش کرد

جوابیه «ساترا» به خبر انحصارطلبی صدا و سیما در VOD ها‎

سکانس برتر/ وقتی خانم مظفری در برابر ستایش کم آورد

چهره‌ ها/ نیلوفر پارسا دست از سر این پرنده برنمی‌دارد

چهره ها/ شبنم مقدمی خیره به طبیعت زیبا

«ستایش» غافلگیرکننده تمام می‌شود!

معرفی نفرات برتر نخستین جایزه کتاب سال آذربایجان شرقی

نخستین تصاویر نمایش "آشویتس زنان" منتشر شد

خانم بزرگ در پشت صحنه سریال «ستایش»