آریا بانو

آخرين مطالب

نخستین های طهران/20

نخستین بانک ایرانی را انگلیسی ها ساختند شهرداری تهران

نخستین بانک ایرانی را انگلیسی ها ساختند
  بزرگنمايي:

آریا بانو - نخستین بانک مدرن ایران توسط بارون جولیوس دو رویترز در شمال شرق میدان توپخانه مجلس در سال 1266شمسی رسما کار خود را آغاز کرد.

لرد انگلیسی وقتی پای ورقه امتیازنامه پر سود بهره‌برداری 60 ساله از معادن ایرانی را امضا کرد؛ ضمانت داد دریای خزر را با ماشین دودی به خلیج‌فارس متصل کند، گمرگ ایران را سر و سامان دهد و برای چاپ پول کاغذی بانکی را راه بیاندازد. قول و قراری که با اعتراض مردم لغو شد و تنها چیزی که باقی ماند ساختمانی در شمال شرق میدان توپخانه باقی ماند که نه تنها اولین بانک ایران شد که با سرمایه چهل هزار لیره وثیقه خسارت لغو امتیاز رویترز نخستین اسکناس ایران را منتشر کرد. عمارتی که حالا در روزگار ما قدیمی‌ترین قطعه و تنها یادگار دوران گذشته قدیمی‌ترین میدان پایتخت میدان امام خمینی (ره) است. ساختمانی با قدمت بیش از 80 سال که بخشی از آن به عنوان شعبه بانک تجارت فعالیت می‌کند.بانک شاهی اولین بانک ایرانی بود که در میدان توپخانه در قلب تهران شروع به فعالیت کرد.
تا پیش از تاسیس این بانک در دوران ناصرالدین‌شاه این صرافان عمده بودند که کاری را می‌کردند که بانک‌های امروز در شهرها انجام می‌دهند. صرافانی که بیش از 3000 سال امور تجاری را تسهیل می‌دادند. با این که نخستین پول کاغذی جهان در ایران با نام چاو در تبریز در زمان ایلخانان رایج شد اما تا زمان تاسیس همین بانک شاهی در میدان توپخانه سکه طلایی و نقره‌ای در معاملات در ایران رایج بود. چند صراف مشهور هم بودند که در ازای دریافت سکه‌های زیاد ورقه‌هایی را به عنوان برات انتقال پول را به دست می‌گرفتند. اما همین ضرب سکه هم با مشکلات زیادی رو به رو بود؛ مهمترین مشکل نبود یک ضرابخانه مرکزی در پایتخت بود.
گسترش تجارت با فرنگستان و سایر کشورها باعث شد تا گروهی از همین صرافان به فکر تاسیس بانکی شبیه آن چه در اروپا وجود داشت بیافتند. پیشنهاد راه اندازی بانک ملی ایران را برای نخستین بار حاج محمد حسن خان امین‌الضرب صراف و تاجر شناخته شده در نامه‌ای مفصل به ناصرالدین شاه داد و به او پیشنهاد کرد این بانک را با سرمایه مشترک ملت و دولت راه‌اندازی کند. اما ناصرالدین‌شاه به این درخواست توجهی نشان نداد. اما از آن جا که مرغ همسایه غاز است هنوز چندسالی از این پیشنهاد نگذشته بود که در سال 1266 شمسی در آخرین سال‌های سلطنت ناصرالدین شاه توسط شعبه شرکت هند شرقی در تهران این بانک راه‌اندازی شد. انگلیسی‌ها که برای گسترش تجارت خود در سرزمین‌های استعماری خود به دنبال راه‌اندازی بنگاه‌های مالی بودند امتیاز این بانک را از شاه گرفتند و با سرمایه قابل ملاحظه‌ای بانک را راه‌اندازی کردند. آن‌ها زمینی نسبتا بزرگ را در شرق میدان توپخانه انتخاب کردند و ساختمان بانک خود را با نام بانک جدید شرق ساختند. یک سال بعد بارون جولیوس رویترز که قبل از این امتیاز همه معادن ایران را از شاه گرفته بود توانست انحصار تاسیس بانک شاهی را به مدت شصت سال بگیرد. این امتیازنامه شامل حق انحصاری نشر اسکناس و معافیت از مالیات بود. رویترز همچنین زمین معتلق به بانک شاهی را هم خرید. سرمایه بانک شاهی بر اساس امتیاز نامه، چهار میلیون لیره انگلیسی به صورت سهام با نام و بی نام تعیین شد که تنها با انتشار سهام با نام اجازه فعالیت یافت.
در 1308 سرمایه گذاران این بانک خارجی تصمیم گرفتند تا ساختمان جدیدی به جای ساختمان قدیمی بسازند. کلنگ ساختمان جدید که همین ساختمان امروزی است در 19 دی ماه 1308 با حضور وزیران و نمایندگان کشورهای خارجی زده شد و ساخت عمارت جدید آغاز شد. مانند بسیاری از ساختمان‌های دوران پهلوی اول طراحی و ساخت این بنا را معماری ارمنی یعنی مارکار گلستیانس برعهده گرفت. ساخت این بنا حدود دویست و پنجاه هزار تومان هزینه برد. گلستیانس که همان زمان در حال اجرای طرح نیکلای مارکف برای ساخت پست‌خانه مرکزی تهران بود طراحی منحصر بفردی را در این بنا پیاده کرد که براساس اصول معماری ایرانی در دوران اوج بود. او ستون‌های بلندی را در فضای داخل بانک طراحی کرد که با دوره‌های تیزه‌دار و بهره‌گیری از چوب در پوشش سقف وامدار معماری دوره هخامنشی بود که از دید طراح آن یکی از دوران‌های پر رونق اقتصادی تاریخ ایران به شمار می‌رفت. گلستیانس برای این بنای جدید طرح سردری بسیار زیبا را در نظر گرفته بود که با نظارت خودش در کارگاه مهمترین کاشی‌ساز تهران یعنی استاد حسین کاشی‌پز انجام شد. نام بانک شاهی البته بعد از چند وقت روی کاشی‌های آن به بانک ایران و انگلیس خاورمیانه تغییر یافت. در سال 1331 که اجاره آن به پایان رسید این بانک به بانک بازرگانی واگذار شد و شعبه ایرانی بانک خاورمیانه به شرق دور منتقل شد. بانکی معتبر که با عنوان اختصاری HSBC همچنان یکی از مهمترین بانک‌های جهان است. اما این پایان ساختمان نخستین بانک ایران نبود که بعد از انقلاب اسلامی به بانک تجارت منتقل شد و هنوز یکی از دیدنی‌های تهران است.
پژوهشگر: فرزانه ابراهیم زاده


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

مرتب کردن خانه شلوغ و کثیف پیرمرد بیوه با تصاویر قبل و بعد

سلفی جالب مهرآوه شریفی نیا همراه بازیگران زن سریال دل

موزیک ویدیو سختگیر علیرضا طلیسچی با نقش آفرینی هاینه غلامی

چالش آموزشگاههای زبان در دوران کرونا/ریزش آمار در شهرهای کوچک

واکنش رسول‌پناه به انتشار فیلم اظهارات توهین‌آمیزش به شجاع خلیل‌زاده

واکنش میکل آرتتا به پیش بینی توئیتری اوزیل

پرخرج ترین و کم‌خرج ترین تیم‌‌ در چمپیونزلیگ کدام است؟

درخواست استقلال از فیفا برای پرداخت طلب جپاروف

دو بازیکن بارسلونا در راه تمرینات باهم تصادف کردند!

درخواست گل‌محمدی از بازیکنان پرسپولیس پس از حواشی اخیر

بالای سر مدیران پرسپولیس کسی نیست که به آنها «تشر» بزند؟

پیروزی میلان و شکست آاک آتن در حضور انصاری‌فرد

120 میلیاردِ کادر درمان برای ساخت یک دانشکده خاص! / دیوان محاسبات ادعای هزینه بودجه کرونا برای دانشگاه دختر رئیس‌جمهور را تایید کرد

خبر خوب وزیر آموزش و پرورش برای فرهنگیان

قضاوت های جاهلانه و عجولانه

در جنگ روانی باختیم!

مغالطه های عجیب معاویه در دین

افراد مشهوری که لکنت زبان داشتند/ ویدئو

خاموش کردن ژن در مغز استخوان با نانوذرات

اسفناج؛ کلید تولید کاتالیزور سلول سوختی تجدیدپذیر

ساخت تب‌سنج غیرتماسی در دانشگاه خواجه‌نصیرالدین طوسی

قضیه اوزیل و آرسنال یک حماقت واقعی دوطرفه است

پیکفورد عمدا فن دایک را مصدوم نکرد

حمایت از آرسنال در لندن و پای تلویزیون

هر اندازه در فوتبال سرمایه‌گذاری شده در کشتی هم بشود

برترین سیوهای هفته 11 لیگ روسیه

زلاتان به خاطر مهار پنالتی‌اش‌ و گلزنی روی ریباند عصبانی بود!

خاطره جالب و خنده‌دار وریا از مراسم خواستگاری و ازدواجش

جدایی‌ام از رئال سخت بود اما در زمان مناسب رخ داد

انصاری‌فرد در لیگ اروپا بازی می‌کند

اعتراض شدید سرمربی سایپا به تعویق لیگ

بیرانوند روی نیمکت مسابقه اروپایی آنتورپ

گاف‌های حقوقی علیه خلیل‌زاده و الریان

زلاتان- میلان؛ این داستان ادامه دارد

نایب رییس باشگاه الریان قطر، خرید شجاع خلیل زاده را تایید کرد

آرسنال و رم بازی‌های باخته را بردند/ ناپولی در خانه مغلوب آلکمار شد

برگزاری دیدار دوستانه تیم ملی ایران با بوسنی قطعی شد

راموس در اوقات فراغت چه کتابی می‌خواند؟

کرونا مدیرعامل گل‌گهر را راهی بیمارستان کرد

لیگ برتر هندبال/ یک پیروزی و یک تساوی در روز چهارم

محرمی دور از ترکیب دیدار با فاینورد

مسی و مصاحبه‌ای جدید با طعم دلتنگی برای رونالدو

نمی‌خواهم خودم را با پتر چک مقایسه کنم

تصاویر کمتر دیده شده از ستاره آبی‌ها

لیونل مسی بهترین هافبک راست تاریخ فوتبال شد

رقابت یوونتوس و پاری سن ژرمن برای جذب راموس

شعر خوانی با احساسی از حسین پناهی

یادداشتی بر کتاب «جادوگرها» اثر رولد دال به بهانه اکران فیلمش

بخشی از کتاب/ تنها بنایی که اگر بلرزد محکم‌تر می‌شود "دل" است

حضور پررنگ سینمای ایران در جشنواره تالین 2020