آریا بانو

شاعر شدن انسان به قلم «بیژن نجدی» مقالات

شاعر شدن انسان به قلم «بیژن نجدی»
  بزرگنمايي:

آریا بانو - ایسنا / «شعر به عنوان «سومین درک» از آن‌چنان رنجی زاییده می‌شود که شاعر را هنگام شعر گفتن، از هر دو آزاد می‌کند: هم از فرم و هم از محتوا.»
بیژن نجدی، شاعر و داستان‌نویس در جستاری درباره شعر با عنوان «سومین درک انسان» نوشته است: «اولین درک انسان از آتش، دست زدن به آن و سوختن است یعنی احساس سوختن با تماس مستقیم. مرحله بعد درک از آتش آگاهی است نسبت به تجربه قبلی. یعنی ما آتش را می‌بینیم و بی آن‌که به آن دست بزنیم، می‌دانیم که می‌سوزاند. مرحله سوم درک آتش «شعر» است. یعنی اگر بتوانید بی‌آن‌که آتش در حضورتان باشد، با تفکر به آن، در نوک انگشتان‌تان چنان سوزشی احساس کنید که ناگزیر شوید دست‌های‌تان را زیر شیر آب بگیرید، به یک لحظه شاعرانه از حیات، بی‌یاوری کلمات دست یافته‌اید.
حالا می‌توانید این درک سوم را تعمیم دهید از آتش به رنج دیگران، به تاریخ سرزمین‌تان، به کشتار در فلسطین، به آزادی، به تدفین‌های دسته‌جمعی در هرزگوین…تا این‌جا شعر نیازمند «کلمه» نیست، متعالی‌ترین شکل از شرافتمندانه‌ترین رنج انسان است.
مطالعه آثار حیات و بررسی رویاها، کابوس‌های انسان غارنشین، و روانکاوی طرح و شکل‌های کنده‌شده بر سنگ ثابت می‌کند حتی پیش از پیدایش خط و زبان، بشر هر سه مرحله درک را تجربه کرده است.
نقش‌هایی روی سنگ که انسانی را با بال‌های پرندگان بر پشت و پاهای گوزن و نیمرخ انسانی نشان می‌دهد، عینیتی است از همان درک سوم.
مگر رنج و عشق زاییده خط و کلمات است که بنیان شعر بر واژه باشد؟ آیا میزان درک از خداوند متکی است به این که نوشتن کلمه «خداوند» را یاد گرفته باشیم؟
اما بسیار طبیعی است که بعد از تکامل زبان و پیدایش خط، انسان تلاش کرده باشد که آن «سومین درک» را بنویسد. از این‌جا به بعد است که دیگر شعر ظاهراً مستقل از زمان نیست. یعنی شعر به کمک «کلمه» عینیتش را به ثبوت می‌رساند.
به زبان ساده‌تر اصولاً هر نوع درک از پستی‌ها و زیبایی‌ها الزاماً نیازمند واژه نیست، ولی با واژه می‌توان به درک، ساختمان داد.
فرم و محتوا بحثی فلسفی و آکادمیک است، ربطی به شعر ندارد یا لااقل به لحظه سرودن شعر ارتباط ندارد.
دو نوع نگرش در همه هست. شاید در بعضی از شاعران هم باشد.
عده‌ای با تفکر استقرایی به اطراف‌شان نگاه می‌کنند و می‌خواهند با شناسایی جزء و تجزیه و تحلیل جزء به جزء به دریافتی از کل برسند و عده‌ای هم قیاسی می‌اندیشند.
یک حکم کلی را قبول می‌کنند و یا آن را ثابت می‌کنند، و بعد آن را برای هر جزء قبول دارند.
هر دو شیوه از ارزش‌های علمی برخوردار است، شعر به عنوان «سومین درک» از آن‌چنان رنجی زاییده می‌شود که شاعر را هنگام شعر گفتن، از هر دو آزاد می‌کند: هم از فرم و هم از محتوا.
هستند شاعرانی که معتقدند فرم، تجلی شعر است که به نظر من فرم‌گرایی فقط نوعی از اندیشیدن است؛ که با نگاه کردن به یک سیب می‌خواهند به دریافتی از طعم و بوی آن برسند، به کمک واژه می‌خواهند به «حس و درک» راه یابند. هیچ اشکالی هم ندارد ولی به نظر من این با «جوهر شناخت» تعارض دارد.
با این همه کسی نمی‌تواند مانع تلاش این گروه بشود.
حجم در تعریف هندسی خود دارای ابعاد است، پس درون و بیرون دارد. حال آن‌که فضا این‌طور نیست. هر نقطه از فضا درون و بیرون است. یعنی هر نقطه آن می‌تواند در یک لحظه هم درون باشد و هم بیرون.
شعر حجم، به نظر رؤیایی یکی از سرشناس‌ترین شاعران شعر حجم، فراگریختگی از طول و عرض و ارتفاع و شناور شدن در انقباض و انبساط روح هستی است که شاعر به «کمک کلمات» خودش را در جریان آن قرار می‌دهد.
نوعی نگاه به طبیعت و اشیا و کلمات است که به اعتبار کشف فرم و شناختن استعداد واژه، در تبیین درون و بیرون، می‌خواهد از حجم بگریزد.
شعر فضایی رؤیایی، بیرون رفتن از حجم است، نه ماندن در آن، یاری گرفتن از فضاهای پنهان کلمات است که اولین نتیجه آن فراموش شدن انسان است.
این است که شما در اشعار شاعران حجم خصوصاً رویایی، نه تاریخ را می‌بینید نه هویت تاریخی را.
با این همه، شعر رؤیایی سرشار از اشتیاق برای شناخت است. ولی چون او در مانیفست شعر فضایش، قادر به انتقال سوز و ساز مشتاقانه‌اش نیست، طرفدارانش را به سویی می‌فرستد و خودش به سویی دیگر می‌رود و این به اعتقاد من نوعی بحران در شعر است ولی نباید از آن هراس داشت.
بحران واقعی زمانی در شعر به وجود می‌آید که چشم و گوش و ذهن مردم، فقط به یک نوع شعر خو بگیرد.
بحران همان بود که سال‌های پیش از انقلاب داشتیم، که عده‌ای به سبب دیدگاه مارکسیستی خودشان سپهری را شاعر نمی‌دانستند.
بحران این است که به بهانه مدرنیسم، اشعار استوار بر مبنای اعتقادی و عرفانی در جامعه‌ای نفی شود، فرهنگ هر جامعه برآیند رفتارهای اجتماعی است. اگر این رفتارها به نوعی خاص محدود شود بحران به وجود می‌آید.
اصلاً بستر هنر آزادی است و هیچ‌ کس نباید و نمی‌تواند به دلیل علاقه‌اش به شعر سپید ارزش غزل‌سرایان و یا شعر آرمان‌گرای بعد از انقلاب را نادیده بگیرد.
با این همه نمی‌دانم شعر چیست و شعر خوب کدام است.
من برای دوست داشتن یک شعر خوب هیچ دلیلی ندارم. همان‌طور که بدون دست‌زدن به آتش در نوک انگشتان احساس سوزش می‌کنم. باور کنید نه شاعرم، نه داستان‌نویس، فقط ادبیات سرزمینم را بسیار دوست می‌دارم.»


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

روش‌های طبیعی برای رفع سردرد

جدول پخش مدرسه تلویزیونی یکشنبه 6 مهر در تمام مقاطع تحصیلی

تصادف نادر جعفری در راه همدان

خوش‌اشتها!

ترکیب احتمالی پرسپولیس مقابل السد قطر

چشم امید سپاهانی‌ها به نویدکیا

دیدار شبانه منصوریان با مالک تراکتور در رستوران

فرهاد مجیدی را برگردانید

حمله استقلالی‌های عصبانی به داور عمانی!

زیدان 100تایی شد

یک هشتم نه این فینال غرب آسیاست

ستاره استقلال: قراردادم تمام‌ شده!

وقتی ایرانی‌ها به گرد پای اروپایی‌ها نمی‌رسند!

باختاکور

یک ماه تا آغاز لیگ برتر؛ 2 باشگاه در خاموشی!

این تیم یک ذهنیت بزرگ و برنده دارد

کسی هدیه‌ای به ما نداد

واکنش زیدان به اولین پیروزی رئال‌مادرید

پنالتی رئال‌مادرید درست بود؟

واکنش بارسلونا به پیشنهاد 150میلیون یورویی!

خبری از دربى نیست!

سامانه ثبت سفارش کتب درسی تا آخر هفته برای جاماندگان باز است

جنگ ستارگان

مجیدی از کوره در نمی‌رفت، هنوز سر جایش بود

جدایی هم به نفع من است هم استقلال

پرسپولیس پرشورترین تیمی است که در زندگیم دیده‌ام

خلاصه‌بازی رئال‌بتیس 2 - رئال‌مادرید 3

خلاصه‌بازی اینترمیلان 4 - فیورنتینا 3

لیگ پرتغال/ پیروزی پرگل پورتو در حضور ستاره ایرانی

تجربه شیرین

نامجومطلق در استقلال می‌ماند؟

هم شرایط آبی‌ها وحشتناک است هم پرسپولیس!

پایان رُمان مجید و مجیدی!

رویایی که ناتمام ماند

وظیفه خودم می‌دانم که از ایرانی‌ها دفاع کنم

ریمونتادای جنجالی رئال‌مادرید با VAR و پاننکای راموس

دپوی زباله در دماوند

یک اشتباه بزرگ دیگر؛ الکاف لعنتی!

قمار نامجومطلق در شب شکست بزرگ

بازی رئال‌مادرید داد اسطوره بارسلونا را درآورد!

استقلال بدون چپ و راست!

عضو کمیسیون آموزش: نقاط کور آنتن‌دهی استفاده از «شاد» را مشکل می‌کند

نیمکت‌نشینی ستاره ایرانی پورتو

قایدی به دروازه‌بان لایی زد اما گل نزد!

گیر خبرنگاران روسی روی سردار آزمون

تنهایی مسی؛ در جستجوی قاتل برای غرق زیردریایی!

داور عمانی پنالتی استقلال را ندید!

لیگ کرواسی/ شکست گوریتسا در حضور دلفی

بهترین بازیکن دیدار پاختاکور - استقلال انتخاب شد

قاب تلخ از آقامجید در الجنوب