آریا بانو

آخرين مطالب

حسین منزوی از شیون فومنی تاثیر گرفته است؟ مقالات

حسین منزوی از شیون فومنی تاثیر گرفته است؟
  بزرگنمايي:

آریا بانو - ایسنا / مریم جعفری‌آذرمانی؛ "شاعر غزل‌سرا "در یادداشتی که بنیاد فرهنگی شیون فومنی آن را به مناسبت سال‌روز درگذشت این شاعر گیلانی (بیست‌وسوم شهریورماه) نوشته است: شاید یکی از مسائل مهم پژوهشی در غزل معاصر، این باشد که بسیاری از شاعران غزل‌سرا تاریخ سرایش را زیر شعرشان نمی‌گذارند و همین امر، بررسی تأثیرگذاری‌ها و تأثیرپذیری‌ها را برای پژوهشگران سخت و در مواردی ناممکن می‌کند. از سوی دیگر، همان‌طور که در کتاب «بایسته‌های پژوهش در شعر معاصر» اشاره داشته‌ام، تأثیرات و جریان‌های غزل معاصر، بیشتر تاریخی شفاهی دارد تا کتبی، یعنی شاعران در جلسات و گردهم‌آمدن‌ها و ارتباطات میان خودشان، تأثیرهای خود را می‌دانند و در جایی چندان ثبت نشده است و یکی از دلایلش این است که بسیاری از مجلات ادبی در دهه‌های اخیر، به ندرت غزل منتشر کرده‌اند، و چون معمولاً شاعران قبل از چاپ کتاب‌شان، شعرهای تازه‌شان را در مجله منتشر می‌کردند، و برای غزل به جز معدودی مجلات و روزنامه‌ها که آن‌ها هم اغلب وابستگی‌های گروهی و حزبی داشته‌اند جایی برای انتشار به‌موقع نبوده است، بنابرین باید برای نوشتن سیر تحول غزل و تأثیرات شاعران بر یکدیگر، به اشخاص مراجعه کرد نه فقط به کتاب‌های چاپ‌شده که گاهی سال‌ها بعد از سرودن شعرها، اتفاق می‌افتد. مسئله دیگر این است که بعضی شاعران غزل‌سرا، به دلایل مختلفی که هم غیرشعری است و هم شعری، برجسته‌تر می‌شوند، مثلاً زودتر کتابی را منتشر می‌کنند یا بیشتر در محافل ادبی حضور دارند و این باعث می‌شود که شعرشان معروف‌تر شود و گاهی تأثیراتی از شاعرانی گرفته باشند که در آن محافل چندان حضور ندارند و شعرشان برای مخاطب چندان آشنا نیست.
پیش از برخورد با بعضی تأثیراتی که در این مجال خواهم گفت، بیشتر با شعر گیلگی‌ شیون فومنی مأنوس بودم، اما یکی از دوستان شاعر، زهرا بصارتی، دو کتاب شعر فارسی شیون را معرفی کرد و وقتی خواندم دیدم مشترکات فراوانی بین شعر منزوی و شعر شیون وجود دارد و از آن‌جا که هر دو از علاقه‌مندان جدی شعر منزوی هستیم و خود من پایان‌نامه ارشدم به شعر منزوی اختصاص داشت، دیدن این مشترکات ما را بسیار شگفت‌زده کرد و من یادداشت‌هایی از این مشترکات را برای خودم تا حدی که حضور ذهن داشتم نوشتم، و در این‌جا فقط به چند نمونه اشاره می‌کنم:
وزید صاعقه از من چه ماند خاکستر
و کنده‌ای که همه چشم‌سوز و اشک‌آور...
چه بودم آه درختی به کوه لم داده
برای صبرِ زمستانی‌ام شکوفه، ظفر...
درخت من چه خلیلانه خرقه بر تن کرد
خوشا شگفتی شولای تار و پود شرر... (چند بیت از غزل شیون فومنی)
تمام حادثه یک توده هیمه بود و شرر
و آن‌چه ماند ز من خاک بود و خاکستر
بدل به دود شد آن هم که بود در ذهنم
از آن تناورِ پرمیوه سبزِ بارآور...
درخت‌های جوان‌تر! مرا به یاد آرید
در آن بهار که گل می‌کنید رنگین‌تر... (چند بیت از غزل حسین منزوی)
و
تمام عمر به سر بردم آرمیدن را
چو کرم پیله، قفس بافتم پریدن را (شیون فومنی)
چه سرنوشت غم‌انگیزی که کرم کوچک ابریشم
تمام عمر قفس می‌بافت ولی به فکر پریدن بود (حسین منزوی)
و
مرزی‌ست زادگاهم با لهجه‌ای فراموش
با مردمانِ چشمی در سوگ شب سیه‌پوش
از هیچ عصر کوچه سرخی نمی‌زند عشق
پژمرده دخترانش، گیلاس زرد در گوش... (شیون فومنی)
داغ که داری امشب ای آسمان خاموش!
داغ کدام خورشید ای مادر سیه‌پوش!
این سرخی شفق نیست خون شقیقه کیست
که می‌چکد به رویت از گوش و از بناگوش (حسین منزوی)
و
همیشه اسم زنی را بهانه می‌کردم
تو را قصیده اگر نه، ترانه می‌کردم
به کوچه‌باغ ترنم، تو را... تو را... ای عشق!
تو را خطاب به نامی زنانه می‌کردم (شیون فومنی)
من عاشق خود توام ای عشق و هر زمان
نامی زنانه بر تو نهادم بهانه را (حسین منزوی)
و چندین شباهت دیگر...
مثال‌های شعر حسین منزوی در گزیده «از ترمه و تغزّل» بخشِ منتخب شعرهای مجموعه «با عشق در حوالی فاجعه» آمده است. در گزیده، ابتدای این بخش قید شده که تاریخ سرایش شعرها از 67 تا 72 بوده (که البته خودِ مجموعه «با عشق در حوالی فاجعه» در بهار 71 منتشر شده که با تاریخی که در گزیده برای این مجموعه آمده یک سال متفاوت است) ولی تاریخ سرایش تک‌تک شعرها زیرشان نیامده است.
مثال‌های شعر شیون فومنی از کتاب «از تو برای تو» چاپ 94 نشر ثالث است که در مقدمه‌اش ذکر شده که چاپ قبلی این کتاب در سال 87 بوده، و به هر حال سال‌ها بعد از درگذشت شاعر منتشر شده است. شیون در دو کتابی که خودش به صورت ناشرمؤلف منتشر کرده بوده تاریخ سرایش شعرها را معمولا قید کرده که از دهۀ چهل و پنجاه و شصت... را شامل می‌شود، اما در کتاب مورد نظر ما «از تو برای تو» تاریخ‌ها قید نشده، ولی چنان‌که در مقدمه حامد فومنی فرزند شاعر اشاره دارد شعرهای این مجموعه حدود سال 70 سروده شده: «در سال 1370 وقتی برای تعطیلات میان ترم دانشگاه از زنجان به رشت می‌آمدم به محض رسیدن به خانه، بی‌هیچ وقفه‌ای شیون مرا رودرروی چشمان مهربانش می‌نشاند و با خواندن شعرهای تازه سروده‌ شده این کتاب با شوری وصف‌ناپذیر با باران لحظه‌های شاعرانه‌اش سیرابم می‌نمود و گاه شاهد بی‌تابی‌ها و بی‌قراری‌های عرق‌ریزان روح شاعر در لحظه‌های سرایش این شعرها بوده‌ام.»
با این توضیحات و آن‌چه در ادامه خواهد آمد، می‌توان تا حدی حدس زد که منزوی از شعر شیون تأثیر گرفته باشد و نه برعکس، به چند دلیل:
یکی این‌که شیون در پانوشت شعرهایش اگر از سطری یا مضمونی تأثیر گرفته یا تضمین کرده، به نام شاعرِ موردنظرش اشاره کرده و بیت و سطر او را آورده است، اما به نام منزوی اشاره نکرده است و با توجه به این‌که شباهت‌های دو شاعر فراوان است، اگر تأثیر از سوی منزوی بود، شیون حتما اشاره می‌کرد.
دوم این‌که منزوی در پانویس بعضی غزل‌هایش از شاعرانی نام می‌برد که از شعرش تأثیر گرفته‌اند و اگر شیون از منزوی تأثیرگرفته بود، باز هم با توجه به این‌که تعداد موارد شباهت زیاد است، حتما منزوی به نام شیون هم باید فراوان اشاره می‌کرد اما من اشاره‌ای ندیده‌ام.
سوم این‌که صورخیال و زبان دو شاعر با هم تفاوت‌های بسیاری دارد و شاید بتوان گفت، آشنایی‌زدایی شعر شیون نسبت به شعر منزوی بیشتر است و مثلاً در غزل‌های مشابه، غزل هر دو شاعر مستقل از هم نیز قابل بررسی و تأمل است و این‌طور نیست که یکی فقط تأثیر از دیگری باشد، بلکه سبک هر دو شاعر مشخص است.
همه این دلایل قابل پژوهش و بررسی است، و ممکن است با پژوهشی دقیق و همراه با گردآوردن تاریخی شفاهی ـ از زبان هم‌دوره‌ها و دوستان و همراهانِ هر دو شاعر ـ و بررسی سبک هر دو شاعر، نتایج دیگری هم به دست آید. در این مجال نمی‌توان حکمی صادر کرد و این متن هم اصولاً درصدد صادر کردن حکم نیست، و شاید با دلایلی دیگر یا جدیدتر، نتیجه متفاوت باشد، مثلاً تأثیر دوطرفه باشد یا فرضاً یادداشت‌هایی از هر دو شاعر در جهت تأیید یا رد این مسئله به دست بیاید، اما مطرح کردن این قضیه بیشتر به این دلیل بود که تصمیم داشتم اگر فرصت و توفیقی بود پژوهشی روی غزل و دیگر شعرهای فارسی شیون فومنی انجام دهم ولی این مسئله همیشه بر انجام پژوهش سایه می‌انداخت، زیرا از آن‌جا که مخاطب غزل امروز، بیشتر با شعرهای منزوی آشناست تا شیون فومنی، گفتم شاید اشاره به بعضی غزل‌های شیون، قضیه را از آن‌چه حدس زده شد، متفاوت نشان دهد و مخاطب تصور کند اگر غزلی از شیون شبیه منزوی است حتماً شیون است که از روی منزوی تأثیر گرفته، در حالی که ممکن است قضیه برعکس باشد (باز تأکید می‌کنم که این متن فقط احتمال را بررسی کرده است).
در هر صورت این نوشته را در حد مطرح کردنِ یک شبهه بدانید و نه بیشتر. از سوی دیگر، باید این نکته را هم تأکید کنم که اهمیت شعر این دو شاعرِ هم‌نسل و هم‌سن، با این‌گونه شبهات دست‌خوش دگرگونی نخواهد شد زیرا تأثیرات شاعران همیشه در هر دوره‌ای بر یکدیگر وجود داشته است چه در میان خود هم‌نسلان یک دوره و چه میان نسل‌های مختلف، و علاوه بر این، ممکن است گاهی این شباهت‌ها، واقعاً از روی تأثیر نباشد و به دلایل اجتماعی و زمانی و بعضی تفکرات و تخیلاتِ مشترک، یک مضمون به ذهن دو یا چند شاعر برسد و البته در نهایت، جنبه‌هایی از سبک شخصی هر شاعری در آثارش آشکار است که او را از دیگر شاعران متمایز می‌کند.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

دو خط کتاب/ زندگی یک جشن است

«همسران آزادگان» کتابی در روایت راهیان عشق

حاکم شرع تهران: هیچکس حق صدور و اجرای حکم شلاق زدن را ندارد

چهره ها/ تبریک مریم امیر جلالی برای تولد استاد شجریان

سریال ترور خاموش و سیر نشدن از پول و ثروت

چهره ها/ تعبیر خواب ریحانه پارسا چیست؟

چهره ها/ روح خسته و سرکش مهرداد صدیقیان

چهره ها/ محمدرضا فروتن: نمی دانم برای صلح چقدر باید جنگید؟!

چهره ها/ مهدی احمدوند و عوارض ماسک زدن!

چهره ها/ استایل پوریا پورسرخ در قامت یک مجری

چهره ها/ تبریک خاص شبنم مقدمی برای زادروز مردی که با مهر آمد

چهره ها/ اسطوره های با ارزش مهران رنجبر

چهره ها/ شقایق دهقان و یادی از شهدای دفاع مقدس

چهره ها/ شیوا خنیاگر و مسعود رایگان در بوم و بانو

مایکل چپمن فیلمبردار «راننده تاکسی» درگذشت

الهام چرخنده بازیگر سابق سینما و همسر روحانی اش

تصویر جدید مهناز افشار و دخترش لیانا در خارج از کشور

ماشین لوکس و فوق لاکچری رضا گلزار بازیگر سریال گیسو

صحبت های سعید راد در برنامه ی جیرانی قبل از مصاحبه‌ی اخیر

نمایش عکسهای ماندگار دفاع مقدس در کیش

وقتی چشم و هم‌چشمی نابودمان می‌کند

ابتلا و سطح درگیری افراد با کرونا ریشه در ویژگی‌های ژنتیکی دارد

تاکید "زالی" بر ضرورت نظارت دقیق بر روند تولید ماسک در کشور

پیام تسلیت ​شریعتمداری درپی درگذشت والده شهید والامقام سردار همت

انتقادهای صریح کیوان ساکت از خانه موسیقی

ساز و آواز «بیات اصفهان»؛ بمناسبت خجسته میلاد خسرو آواز ایران

جزئیات تسهیلات خرید بازنشستگان تامین اجتماعی

تعطیلی یک هفته‌ای در انتظار مدارسی که پروتکل‌های بهداشتی را رعایت نکنند

تصاویر هوایی از ده‌ها نهنگ به گل نشسته در سواحل استرالیا

روایت مجری تلویزیون از فساد در شهرداری ها

تخلفات آشکار یک راننده زیر ذره‌بین پلیس نامحسوس

دعوای خانوادگی اموال مسروقه را لو داد

ممنوعیت فروش غیر داروخانه ای واکسن آنفلوآنزا

گزارش جالب شبکه الفرات از مرز آبی نیم متری بین ایران و عراق

انتقاد نظام پزشکی از سازمان امور مالیاتی

حکمت/ توفیق در زندگی چگونه حاصل می‌شود؟

بلای وحشتناکی که سر 2 جوان برای نجات نوزاد 8 ماهه آمد

دعوای عقاب طلایی با کرکس سیاه بر سر غذا

حیوان خانگی عجیب یک زن!

10‌ کاری در هنگام استرس نباید انجام دهید

صبحانه/ آموزش تهیه نان قندی در خانه

صفر تا صد تهیه دلمه بادمجان دلبرانه

لازانیای سیب‌زمینی با پنیر پارمسان؛ متفاوت و خوشمزه

ترفند‌هایی برای فریز کردن سبزی‌ها

چه گروهی از افراد نباید علیه ویروس کرونا واکسینه بشوند؟

نارسایی حاد کلیوی؛ عارضه‌ دیگر کرونا

خواص پسته تازه و تاثیر آن بر بدن انسان

شیوه های فریز کردن سبزی ها

در مدرسه شوهران چه خبر است؟

اولین گام برای بازسازی زندگی پس از طلاق