آریا بانو

آخرين مطالب

صفار هرندی:

فرقان می گفت جن که در قرآن آمده، همان عنصر انقلابی است که مخفی کاری می کند! گوناگون

  بزرگنمايي:

آریا بانو - گفتگوی مفصل با وزیر ارشاد دولت احمدی نژاد درباره گروهک فرقان را بخوانید.

گفتگوی فصلنامه یادآور با محمد حسین صفار هرندی وزیر ارشاد اسبق در دولت احمدی نژاد که در سال 1393 در پایگاه خبری هابیلیان منتشر شد، را اینجا می خوانید:
نظریه پردازان جامعه شناسی بر این باورند که بازکاوی زمینه های اجتماعی یک رخداد ، از بحث و فحص پیرامون آن رویداد ، اهمیتی پس افزون تر دارد . در واقع با شناخت دقیق فضایی که در آن گروه های فکری و سیاسی سر بر می آورند ، می تواند به هویت واقعی آن نحله ها نزدیک شد و از آنان شناختی منصفانه به کف آورد .
در گفت و شنود حاضر ، زمینه های فرهنگی ، سیاسی ظهور فرقان مورد بازبینی قرار گرفته علل روی آوردن برخی از جوانان آن روزگار به ایده های فرقان گونه مورور شده است . محمد حسین صفار هرندی به رغم آن که بینش دینی مردم این سامان را نسبت به دوره فرقان ، گستره تر و بارورتر می داند ، بر این باور است هنگامی که تولید فکر دینی توسط متولیان اصیل آن جدی گرفته نشود ، احساس فقر فکری ، برخی از جوانان مسلمان را به وام گیری از مکاتب بیگانه وا می دارد ، این خطری است که همواره باید آن را جدی شمرد .
* * * * *
فرقان به عنوان یگ گروه معارض با اندیشه اصیل و نیز نظام اسلامی به تاریخ پیوسته است . اما جریان های فرقان گونه همواره وجود داشته اند و در حال حاضر نیز با جریاناتی از این دست مواجه هستیم . به نظر شما افکار فرقان گونه معمولاً په تیپ از جوانان مذهبی را جذب می کند ؟
_ من معتقدم بستری که منتهی به ظهور یک جریان انحرافی و یا یک جریان فکری و اعتقادی می شود ، مهمتر از خود آن جریان است ، چون در آن بستر و شرایط ویژه آن ، این وقایع روی می دهند و اگر در آینده هم بستر مشابهی فراهم گردد ، لامحاله آن اتفاقات یا چیزی شبیه به آنها روی خواهند داد ، لذا شناسایی زمینه ها مهمتر است .
یکی از زمینه هایی که منجر به این اتفاقات می شود ، فضا و محیط داخل کشور و نیز فضای بین المللی است . محیط اعتقادی سیاسی آن دوره ، متأثر از تفکر مارکسیستی و آن برهه ، دوره بلوغ تفکر چپ در دهه 60 میلادی و یا دهه 40 شمسی است .
آثار این تفکر روی محیط های اجتماعی ما ، به خصوص کسانی که بیشتر در معرض اینگونه اندیشه ها بودند ، یعنی دانشگاهی ها کاملاً مشهود بود . در دهه 40 جوانانی که اصطلاحاً کمی سر و گوششان می جنبید ، اگر می خواستند به سراغ مبارزه بروند ، کاملاً متوجه می شدند که مبارزه در چهارچوب حرکت انقلابی متأثر از چپ تعریف شده است .
معنی این سخن این نیست که جریان دیگری وجود نداشت ، مخصوصاً بعد از 15 خرداد که امام جلوه جانانه ای داشت ، مبارزه از انحصار جریانات مارکسیستی در آمد و تفکر انقلابی اسلامی به عنوان رقیب ، در موازات تفکر انقلابی چپ حرکت خود را آغاز کرد . با این همه در آن روزها ، حتی در میان بچه مسلمان ها هم یک جور خودباختگی در برابر جریان انقلابی چپ وجود داشت .
همان معدود دانشگاه هایی که در تهران و مراکز بعضی استان ها بودند ، چون آن روزها تعداد دانشگاه ها از انگشتان دست تجاوز نمی کرد ، عمدتاً در تسخیر جریان چپ بود و آنها این تفکر را جا انداخته بودند که علم مبارزه و انقلابی گری مساوی است با سوسیالیسم و مارکسیسم و اگر کسی می خواهد مبارزه کند ، حداقل باید کلیات مارکسیسم را بلد باشد و به تحقیق درباره آن روی بیاورد .
وقتی دانشجو وارد چنین محیطی می شد ، به دلیل خالی الذهن بودن از اطلاعات دینی قوی ، تحت تأثیر حرف های پر جاذبه و پرطمطراق جریان چپ قرار می گرفت که از عدالت خواهی و برخورد دو دو تا چهار تا و به اصطلاح تعقلی مارکسیسم ، داد سخن می دادند .
برای چنین فردی اصول دیالکتیک توضیح داده می شد و این که رابطه منظمی بین حوادث جهان وجود دارد و سرانجام او به این نتیجه می رسید که به فرمولی دست پیدا کرده که با آن می تواند همه مسائل دنیا را بفهمد و تحلیل کند !
به صراحت باید گفت پیش در آمد این ماجرا ، بی سوادی است ! یعنی ما بچه مسلمان های جغرافیایی و شناسنامه ای هستیم ، خوشبختانه بعد از انقلاب به دلیل این که حکومت ، مروج و مبلغ دین است ، اطلاعات دینی مردم به صورت عام ، بالا رفته است . ممکن است آن موقع خواصی بودند که اطلاعات مذهبی بیشتر و عمیق تری داشتند ، ولی الان این اطلاعات در سطح جامعه شایع تر است ، یعنی عامه مردم حداقلی از اطلاعات دینی را دارند .
آن موقع فرد با هویت مسلمانی شناسنامه ای خود وارد دانشگاه می شد و در همان مرحله اول در این دام ها که از قبل آماده بودند ، می افتاد . آن روزها به محض این که وارد دانشگاه می شدید ، افرادی بودند که می آمدند و می پرسیدند : " در کدام مدرسه بوده ای ؟ معدلت چند است ؟ " و به تدریج منظور اصلی شان را رو می کردند که اگر می خواهی به تو کمک بشود ، ما هستیم و کمکت می کنیم و راه را به تو نشان می دهیم .
بعد هم می پرسیدند که فلان کتاب را خوانده ای ؟ من این کتاب را دارم و به تو می دهم و بعد کتاب های ابتدایی مارکسیسم را به او می دادند ، از جمله " چگونه انسان غول شد ؟ " که ظاهر جذابی هم داشت . بعد هم کتاب های دیگری از این سنخ را در اختیار فرد می گذاشتند . این تنها به دانشگاه هم منحصر نمی شد ، بلکه بخش عمده فعالیت های اجتماعی هم دست مارکسیست ها بود .
از دهه اول 50 است که بچه مسلمان ها به تدریج هویت مستقلی از جریان چپ پیدا می کنند . انصافاً باید بگوییم نقش شهید مطهری ، دکتر شریعتی و چهره های دیگری در حسینیه ارشاد ، به عنوان پاتوق بچه مسلمان های انقلابی ، قابل انکار نیست . آنها به جوانان مسلمان اعتماد به نفس و هویت اجتماعی می دادند .
این نقش بسیار برجسته است و بدون تردید این برهه را نمی شود از تاریخ تحولات 40 سال اخیر کشور حذف و بدون آن رویدادهای بعدی را تحلیل کرد ، یعنی اگر این مقطع را حذف کنیم ، تحلیل ما قطعاً نقص خواهد داشت . نقش حسینیه ارشاد بسیار برجسته و تأثیر آن مبنایی است .
با این همه سایه بختک وار اندیشه های مارکسیستی ، روی همین بچه مسلمان هایی هم که آمده بودند تا هویت مستقلی را برای خود تعریف کنند و می گفتند ما چرا باید زیر بلیت کمونیست ها باشیم ، افتاد و این جوان ها در مواردی احساس کردند برای این که جلوی مارکسیست ها کم نیاورند ، باید ادای آنها را در بیاورند !
مرحوم استاد مطهری یک زمانی متوجه شد که فضای ماتریالیستی حاکم بر اذهان ، بدجوری دارد دمار از روزگار دانشجویان و نیز جوانان کوچه و بازار ما در می آورد ، اینها دارند دین را آمیخته با حشو و زوائدی می کنند که شبیه به دین خرافه آلود گذشته است . قبلاً برخی از معارف و مظاهر دینی با خرافات و موهومات در آمیخته و حالا با حشو و زوائد مارکسیستی مخلوط شده بود ، همان چیزی که بعدها از آن تعبیر به تفکر التقاطی دینی شد .
به نظر من در این دوره ، فقدان یا کمبود کسانی که اشراف کامل بر مبانی اندیشه دینی داشته باشند ، آسیب های جدی به بار آورد . کسانی را داشتیم که اندیشه مارکسیسم را خوب می شناختند ، اما خودشان دین و ایمان درستی نداشتند . افرادی هم بودند که اسلام سنتی را خوب شناخته بودند ، ولی نسبت آن را با مسائلی که ذهن جوان امروزی را مشغول می کند ، نمی دانستند .
لذا اسلام به عنوان یک ایدئولوژی هنوز درست در اذهان جایگیر نشده بود و صرفاً نوعی ارتباط قلبی مؤمن با خدا و تنظیم کننده زندگی فردی تلقی می شد . از این دوره ، هدایت های امام تربیت نسلی از طلاب جوان آغاز شد که باید به عنوان ایدئولوگ های مذهبی ، این خلاء را پر می کردند و از اسلام به عنوان راهنمای زندگی و جریانی که می تواند برای اداره جامعه ، دستورالعمل داشته باشد ، حرف می زدند .
امام در سال 48 بحث حکومت اسلامی را به عنوان درس مطرح می کنند و تأثیر این رویکرد به تدریج آشکار می شود .
جریانات فرقان گونه در هر زمان خود را به جریان فکری مسلط پیوند می زنند . آن روز به مارکسیسم و امروز به لیبرالیسم ، این شیوه شناخته شده ای است . تنها کسی که به شکل جدی از ابتدا به جریان فرقان برخورد کرد ، مرحوم شهید مطهری بودند و دیگران به دلایل گوناگون از رویارویی با آن شانه خالی می کردند .
آیا تسامح با گروه های فرقان گونه منجر به تشدید یارگیری آنها و تخریب هویت نسل جوان نمی شود ؟ آیا تسامح متولیان فکری و فرهنگی نهایتاً منجر به اتحاد این نوع جریانات با هم و ضربه های جبران ناپذیر منتهی نخواهد شد ؟
_ شما در این بحث خیلی پیش آمدید و وارد نتیجه گیری نهایی شدید ، در حالی که به نظر من اگر همان آغاز جریان را دقیقاً تحلیل کنیم ، بسیاری از مسائل روشن می شوند . من معتقدم هنگامی که جامعه ، به ویژه عده ای از بچه مسلمان های انقلابی ، تشنه دریافت فرمول هایی هستند که با استفاده از آنها می خواهند در مقابل رقیب کم نیاورند و بگویند مانیفست ما هم این است و در این طرف دنبال مانیفست می گردد و آن را پیدا نمی کند و دچار احساس کمبود می شود و تصمیم می گیرد از روی دست آنها یک چیزی بنویسد که شرمنده نباشد !
جزوه شناخت حنیف نژاد به نظر من محصول این نوع تفکر است که وقتی آن طرفی ها مانیفست دارند ، خوب است که ما هم یک مانیفست بنویسیم !
هدایت های امام تربیت نسلی از طلاب جوان آغاز شد که باید به عنوان ایدئولوگ های مذهبی ، این خلاء را پر می کردند و از اسلام به عنوان راهنمای زندگی و جریانی که می تواند برای اداره جامعه ، دستورالعمل داشته باشد ، حرف می زدند
شهید اول فرقانی ها ....
_ فرقان که ظهورش مال بعدهاست ، با این همه آنها هم معتقد بودند در این راه ، پیشگامانی دارند ، از جمله سران مجاهدین خلق که در سال 44 از نهضتآزادی منشعب شدند و پای درس های قرآن مرحوم آقای طالقانی می نشستند . البته این تعریضی به تفسیر قرآن آقای طالقانی نیست ، محیط بگونه ای بود که آدم هایی که دنبال حرف های جدید بودند ، از درس های ایشان استفاده می کردند .
فرقانی ها اساساً قصد نداشتند کار عملیاتی بکنند ، یعنی فرقان فقط کار مطالعاتی می کرد و جلساتی به سبک هیئت می گذاشت ، منتهی بحث من در موضوع قبلی است که شما می پرسید چرا دیگر علما و مبارزین ، از هر گروه و دسته ای نمی آیند ، در این قضیه دخالت کنند و فقط آقای مطهری است که اعتراض و انتقاد می کند .
پاسخ من این است که اگر موضوع آنگونه که برای مرحوم مطهری روشن بود ، برای آنها هم روشن شده بود ، یعنی روح قضیه را به همان دقت دریافت کرده بودند ، قاعدتاً آنها هم همین کار را می کردند . خیلی از آنها مبارز و زندان رفته و اهل خطر کردن بودند .
یعنی ماهیت این جریان مثلاً برای چهره ای مانند شهید بهشتی یا دیگرانی سنخ ایشان معلوم نشده بود ؟ می دانید که ایشان در این زمینه چندان با شهید مطهری همراه نبودند .
_ مرحوم آقای بهشتی ، خود حضرت آقا ، آقای هاشمی ، مرحوم آقای باهنر ، هر کدام برای خودشان مسیری را تعریف کرده بودند و در قالب همان مسیر تعریف شده جلو می رفتند . برای آنها این موضوع به اندازه آقای مطهری حیاتی نشده بود .
مثلاً حضرت آقا در مشهد درس هایی داشتند و شاگردانی را می پروراندند که در چارچوب نگاه دقیق تفسیری ایشان ، تاریخ اسلام و تاریخ ائمه (ع) را می آموختند . مرحوم آقای مطهری در دانشگاه تهران تدریس می کرد و هم زمان در کلاس بغلی ایشان آریان پور و پور داوود درس می دادند !
اینها می آمدند و مبانی دینی را آشکارا زیر سؤال می بردند ، دانشجویان آنها می آمدند و در راهرو با مرحوم مطهری چالش و گاهی هم نسبت به ایشان فحاشی می کردند ! این چالش برای مرحوم مطهری ملموس تر از دیگران بود ، چون عرصه فعالیت آنها متفاوت بود و چندان مستقیم وارد این چالش ها نشده بودند .
حتی در حسینیه ارشاد ، خود مرحوم مطهری بود که دکتر شریعتی را دعوت کرد ، ولی وقتی به تدریج متوجه شد که انگار دارد مسیر فعالیت های آنجا عوض می شود ، هم در مباحث دکتر و هم در مدیریت حسینیه ، انحراف به وجود آمده ، لذا به میدان آمد که این وضعیت را اصلاح کند ، ولی جریان مقابل غلبه کرد ، ایشان هم قهر کرد و بیرون آمد .
هیچ کس مثل ایشان زخم این ماجراها را نخورده و از نزدیک عمق مسئله را لمس نکرده بود ، از این رو ایشان زودتر از بقیه خبردار شد و تلاش کرد که یک نهضت افشاگری علیه این جریان انحرافی راه بیندازد .
دیگران هم به تدریج این قضیه را فهمیدند، ولی چرا برای ورود به این عرصه احتیاط می کردند؟ نوعی تشخیص و ترجیح مصلحت و ملاحظه بود . مصلحت سنجی مانع از این شده بود که برخی از این بزرگان با این که می دانستند موضوع چیست ، وارد این مصاف بشوند . آنها چنین استدلال می کردند که باید شرایطی که این جوانان را به اینجا کشانده که به یک جریان منحرف گرایش پیدا کنند ، تغییر کند .
اگر محیط تغییر نکند و ما مستقیماً به جنگ چنین جریانی برویم ، ممکن است باعث سوء استفاده رژیم شود ، یعنی ساواک آن را مستمسک قرار بدهد و به جای جنگ انقلابیون با رژیم ، جنگ آنها با یکدیگر ، تحت عنوان دعوای مسلمان ها و مارکسیست ها راه بیفتد ، در حالی که موضوع اصلی جامعه ، مبارزه با رژیم شاه بود و چنین مواجهه ای موضوع اصلی را تحت الشعاع قرار می داد و لذا چنین احتیاطی می کردند .
این که کدام یک از آنها در این ماجرا حق داشتند ، من الان نمی توانم قضاوت کنم و می گویم اگر کسی می خواهد قضاوتی کند ، باید خود را در بحبوحه ماجرا قرار بدهد و ببیند که مثلاً اگر در آن شرایط شهید بهشتی به چنین عرصه ای ورود نکرد ، آیا از سر آسایش طلبی بود یا مصلحت اندیشی ؟ مصلحتی که به شکلی متفاوت برای مرحوم مطهری مطرح بود ، در اینجا دو نوع مصلحت سنجی در مقابل یکدیگر قرار گرفته بودند ، البته من می گویم هر دو حق داشتند .
ادراک اولیه جوان از هر مطلبی روی تفکرات بعدی او در آن زمینه ، تأثیر تعیین کننده دارد ، یعنی اگر در کودکی و سپس جوانی مطالبی را بشنود ، بعدها بعید است که حتی با شنیدن خلاف آن از یک منبع معتبر هم تغییری در تفکر خود بدهد.
تعصب اعضای گروه فرقان از همین سنخ بود که هیچ منطقی را نمی پذیرفتند و بر خلاف مجاهدین ، توبه تاکتیکی هم نمی کردند و حاضر بودند به خاطر عقایدشان بمیرند ، لذا قرار دادن نسل جوان در معرض چنین افکاری می تواند آسیب های جدی در پی داشته باشد و بی تفاوتی در چنین شرایطی در واقع کمک به بسط یک جریان انحرافی است .
_ قطعاً بی تفاوتی نسبت به این جریانات جرم و گناه است . سخن من این است که بی تفاوتی نبوده ، بلکه مصلحت اندیشی بود . اولاً فرقان یک گروه محفلی بود و این طور نبود که یک جریان عام و شایع باشد . جلساتی به اسم قرائت و تفسیر قرآن داشتند . خود من هیچ وقت به جلسات اینها نرفتم ، ولی برادرم حاج حمید مدتها به جلسات شان می رفت ، البته بعد از مدتی متوجه شد که لاطائلات اینها چندان با دین سازگار نیست .
خاصیت جریان محفلی این است که به این زودی ها نمی تواند ذهن ها را متوجه خود کند . مرحوم استاد مطهری نه از مقطع فرقان که پیش از آن و در جریان مجاهدین خلق و خود حسینیه ارشاد ، در درگیری هایی که با دکتر شریعتی بر سر موضوعاتی چون توصیفاتش در کتاب " حسین ، وارث آدم " پیدا می کند و می گوید که این یک روضه مارکسیستی است ، این کشمکش ذهنی را آغاز کرده بود ، اما برای دیگران این شرایط فراهم نشد .
مرحوم شهید بهشتی در دهه 40 ، دوره ای را خارج از کشور بود و در چارچوب دیگری به تربیت شاگردان پرداخت . از دید بعضی ها ایشان اتهامات دیگری داشت ، اما شخصیت هایی که در داخل کشور بودند و مواضع شان کاملاً انقلابی بود ، در این جریان موضع مرحوم مطهری را نگرفتند . علت این بود که حوادثی که برای مرحوم مطهری اتفاق افتاده بود ، برای آنها پیش نیامده بود که حساسیتی به آن درجه پیدا کنند .
البته می توانیم بگوییم تیزبینی های خاص یک انسان و علائق شخصی او هم می توانست مؤثر باشد . مرحوم آقای مطهری همیشه علاقه جدی و سنگینی به فلسفه اسلامی داشت و ذهن جوال ایشان در مباحث فلسفی ، به او کمک می کرد که آینده خوانی کند !
مثلاً برداشتی که ایشان در مورد شعار مجاهدین خلق داشت که می گفتند به نام خدا و به نام خلق قهرمان ایران " با دیگران متفاوت بود ، ایشان می گفت این شرک است . ما یعنی کسانی که اعتقاد عمیق اسلامی داشتیم و حاضر هم نبودیم در جایی متهم به شرک بشویم ، این حساسیت را نداشتیم و مسامحتاً می گفتیم خلق قهرمان ایران ، یعنی همان خلق مسلمانی که دنبال خدا هستند .
یعنی " واو "را به معنای در عرض خدا بودن نمی گرفتیم ، بلکه به معنای در طول او بودن محسوب می کردیم . آدم هایی مانند مرحوم مطهری هستند که می فهمند در اینجا داریم به خلق باج می دهیم و روزی می رسد که باید بین خلق و خدا یکی را انتخاب کنیم و نمی شود هم خدا را بخواهیم و هم خرما را ! ایشان حتی نسبت به تعابیر و کلمات هم حساسیت نشان می دادند .
وقتی ایشان این مطالب را می گفت ، خیلی های دیگر رد می کردند ، منتهی می گفتند نباید با درگیر شدن با این جریان ، جبهه جدیدی را باز کنیم . یک عده دیگر هم می گفتند فرد با ورود در این ماجرا هو می شود و این وضعیت ، تأثیر عملی روی مبارزه می گذارد .
اخیراً به یکی از بزرگان گفته بودند که چرا فلانی را نصیحت نمی کنید ؟ گفته بودند بیشتر از این ، جا ندارد ، چون تا الان به حرف های من گوش داده ، از این بیشتر بگویم ، همین مقدار نفوذ را هم نمی توانم روی او داشته باشم . آن موقع هم بعضی ها می گفتند دکتر شریعتی هنوز که به ما می رسد ، دستی به نشانه همراهی و احترام تکان می دهد ، اگر بخواهیم هر روز به او پیله کنیم ، این وضعیت به هم می ریزد .
به نظرم حضرت امام هم در اوایل انقلاب همین موضع را گرفتند ، یعنی وقتی بحث روشنفکری و حوزوی مطرح شد که می توانست به عنوان یک مانع نگذارد بچه مسلمان های حوزه و دانشگاه وحدت داشته باشند ، امام فرمودند راجع به این مباحث حرفی زده نشود . من معتقدم این مصلحت اندیشی در بسیاری از بزرگان دیگر هم بوده است .
یک عده هم کسانی بودند که اصلاً متوجه موضوع نمی شدند و چنین برداشتی نداشتند ، حتی نسبت به این جریان خوش بینی مفرط هم داشتند ! عده ای هم بودند که اساساً انقلابی نبودند ، یعنی از اسلامی حرف می زدند که کاری به مسائل اجتماعی نداشت . اینها در آن دوران به ولایتی ها معروف بودند و تنها مسئله شان ولایت ائمه معصومین (ع) بود
به دلیل این چند گانگی ها بود که بخشی از انقلابیون نگران بودند که اگر در دل مبارزه ، تضاد با رژیم را تبدیل به تضاد ایدئولوژی اسلامی و مارکسیستی کنیم ، وسیله ای برای شادمانی رژیم فراهم می شود .
ما در اینجا صحبت از قاعدین نمی کنیم ، بلکه از مجاهدین ، یعنی کسانی صحبت می کنیم ، یکی مثل آقای مطهری این طور تشخیص داد که همه هم و غم خود را روی جهاد و سالم سازی فکری بگذارد ، یکی هم مثل دکتر شریعتی جوان هایی را که ممکن بود طعمه جریان های مارکسیستی شوند ، جمع می کرد و به آنها چیزهایی را یاد می داد و کارش هم نفی مارکسیسم نبود ، بلکه اسلامی را به آنها یاد می داد که در برابر تفکر مارکسیستی مسلح شان می کرد و واکسینه می شدند . این هم راهی بود .
شواهد نشان می دهد که امام در مقام ایفای نقش رهبری معمولاً سعی می کردند همه گروه ها را نگه دارند . اما در مقام ارجاع فکری ، در همان سال ها هر کسی از مبارزین که می توانست خود را به نجف برساند و درباره مسائل فکری از امام استفسار کند ، ایشان او را به آقای مطهری ارجاع می دادند . ایشان هم نسبت به اینگونه مسائل حساسیت داشتند ، منتهی ابراز نمی کردند.
_ این ماجرا مربوط به سال 54 به بعد است که سازمان مجاهدین تغییر ایدئولوژی داد . این سازمان تا آن زمان به نوعی از سهم امام هم استفاده می کرد . البته امام از سال 51 نسبت به کارهای اینها بدبین بودند .
تراب حق شناس و حسین روحانی به نجف رفتند و برای امام توضیح دادند که چه می گویند و حرف شان چیست . امام فرمودند اینها سه هفته آمدند و هر روز برای من قرآن و نهج البلاغه خواندند ! من گفتم این حرف ها راه به جایی نخواهد برد ، بروید و موفق هم نمی شوید .
این تیز بینی و در خشت خام دیدن و نگاه حکیمانه امام چیزی است که مرحوم آقای مطهری هم بعدها به آن رسید ، در حالی که مرحوم آقای طالقانی نرسید . مرحوم آقای طالقانی در توصیف اینها به امام نامه نوشت که : " انهم فتیه آمنوا بربهم و زدناهم هدی " ، در حالی که اینها مارکسیست شده بودند .
آقای منتظری هم این جور فکر می کرد ، در حالی که مرحوم آقای مطهری متوجه شده بود و به امام هم گزارش می داد که در داخل چنین انحرافاتی شروع شده است . امام هم به حرف های ایشان صحه می گذاشتند و همه را به آقای مطهری ارجاع می دادند .
آیا شما تأکید فرقانی ها را بر بهره گیری از افکار دکتر شریعتی ، صادقانه می دانید یا منافقانه ؟
_ وقتی به ترکیب اینها نگاه می کنید ، به قول شیراز ی ها یک مشت جک و جوان بودند و بزرگترین شان که گودرزی باشد ، در آخر عمر 27 – 26 سال بیشتر نداشت ، وگرنه بقیه در سنین سال های اول دانشگاه بودند .
نظر من این است که با قطع و یقین نمی شود گفت اینها از اولی که آمدند ، دنبال افساد و انحراف بودند. انحراف از یک جایی شروع می شود. انحراف در اول مثل یک زاویه بسته است، اضلاع زاویه در ابتدای امر خیلی به هم نزدیکند ، ولی هر چه می گذرد از هم دورتر می شوند . انحرافات فکری غالباً این طورند .
ممکن است شیطانی که بنیان یک اندیشه باطل را می گذارد ، سنجیده این کار را انجام بدهد ، اما آدم هایی که در آن مسیر می آیند ، این طور نباشند . من بسیاری از افرادی را که عضو گروهک ها بودند و بعداً اعدام شدند ، می شناختم .
از همین گروه فرقان ، یکی از افرادی که اعدام شد و الان اسمش یادم نیست ، در دوران دانشجویی امام جماعت دانشگاه ما بود ! نه این که ما در انتخاب او اشتباه کرده باشیم ، بلکه اساساً جنس مسلمانی داشت . این طور نبود که هویت خبیث خود را پنهان کرده باشد ، واقعاً مسلمان بود . تدریجاً در آن وادی افتاد و البته وقتی افتاد دیگر نورانیت قبلی در او دیده نمی شد و چیز دیگری شده بود ، ولی نه این که از ابتدا چنین فردی بوده باشد .
بعضی از منافقینی که جنایت های بسیار بزرگی مرتکب شدند ، متعلق به خانواده های مذهبی بودند و حتی پدر و مادرهای انقلابی طرفدار نهضت امام داشتند و در وقایع نهضت ، استخوان ترکانده بودند . این عده در چنین خانه هایی بزرگ شده و رفقای خود ما بودند .
در مدرسه دوستان صمیمی بودیم ، ارتباطات خانوادگی داشتیم ، بعد یکی شان تبدیل شد به آدمی که بچه های کمیته را به خانه تیمی برد و پوست سر آنها را کند ! اتفاقاً نسل جوان ما اگر ماجرا را به این شکل ببیند ، بیشتر تکان می خورد که هر یک از ما بالقوه مستعد تبدیل شدن به چنین اهریمنی هستیم و اگر دستمان را به جای محکمی بند نکنیم ، هر یک از ما می توانیم طعمه چنین راه پلیدی بشویم .
به نظر شما اندیشه شریعتی می تواند پروراننده افرادی چون گروه فرقان باشد یا نه ؟
_ ما در دین مان و از قول بزرگان مان این را داریم که فراورده فکری مثل فراورده خوراکی است، ما هر فراورده ای را در هر موقعیتی نمی توانیم بخوریم ، مثلاً وقتی به قول عوام مزاجی سرد است ، اگر زیادی هندوانه بخورد به هم می ریزد . کسی هم هست که اگر فلان خوراک گرم را بخورد ، همه بدنش کهیر می زند و بیرون می ریزد ، آن غذا که مشکل نداشته ، بلکه این فرد مستعد دریافتش نبوده است .
خوراک فکری هم همین طور است ، بعضی از خوراک های فکری را وقتی به کسی می دهید که استعداد قبولش را ندارد ، او را به هم می ریزد ، لذا معصوم (ع) فرمودند حق نداری پای هر منبری بنشینی . امام صادق (ع) به بعضی از شاگردان شان می فرمودند حق ندارید پای درس فلان کس بروید ، اما در عین حال چند تا شاگرد خاص داشتند و به آنها می فرمودند شما حتماً به همان درس بروید و با مدرس آن بحث هم بکنید .
در این که بعضی از مطالب دکتر شریعتی آمیخته به مسائلی است که بنیاد دینی ندارد و به لحاظ فکری اعوجاج مبنایی دارد ، تردیدی نیست . بخشی از حرف های دکتر به این دلیل محکوم است . این چیزی است که خود دکتر هم به آن رسید و لذا به آقای حکیمی آن وصیتی را گفت که همه می دانند .
مرحوم استاد مطهری و مهندس بازرگان بعد از وفات دکتر شریعتی اطلاعیه ای دادند و در آن گفتند که مسلماً دکتر اشتباهاتی داشت ، یعنی موضوع آن قدر بین بود که حتی این بزرگان هم در آن موقعیت مجبور به ذکرش شدند ، چون نمی شد حرف های دکتر شریعتی را دربست قبول کرد ، برخی از آنها بنیان سست اعتقادی داشت یا ضد تفکر دینی ما بود ، ظاهرش اسلام شناسی ، ولی باطنش جامعه شناسی از منظر تفکر روشنفکرانه بود .
در آن مقطع ، مطالب دکتر شریعتی با این خصوصیات در اختیار کسانی قرار گرفت که هنوز ساخته نشده و مسائل اولیه دین شان را هم بلد نبودند . بعضی از این مطالب برای چنین افرادی بسیار مضر بود . نام کتاب هم اسلام شناسی بود و لذا چنین فردی می گفت عین آن را بر می دارم و خودم را مسلح به تفکر اسلامی می کنم .
این که می گویند : " فلانی در قله اسلام شناسی نشسته ! " و دیگران را به او ارجاع می دهند ، خیلی حرف بزرگی است . کدام اسلام شناسی ؟ تفکر اسلامی منابع و اصولی دارد ، وقتی کسی هیچ یک از این راهها را طی نکرد ، اگر بخواهند او را به عنوان یک مرجع اسلام شناسی بپذیرند ، سر از فرقان در می آورند ، ولی اگر به عنوان یک منبع مطالعاتی در نظر گرفته شود ، مسئله متفاوت خواهد بود .
من کتاب مارکس یا فلان رمان را هم می خوانم ، یکی از هنرهای حضرت امام این بود که کتاب های مختلف را می خواندند ، خودشان می گفتند که من رمان شوهر آهو خانم محمد افغانی را خوانده ام . الان هم واقعاً چیزی نیست که در دائره مطالعات حضرت آقا نگنجد و از آن بهره لازم را نگیرند .
ما نمی توانیم بگوییم یک متن بستر گمراهی اینها شده ، می توانیم بگوییم فکر مشکل داری در زمین غیر مستعدی قرار گرفته و تبدیل به چنین چیزی شده ، وگرنه خیلی ها آن کتاب ها را خواندند و فرقانی هم نشدند ، بلکه بر عکس مرید صد در صد امام شدند . خیلی ها همان حرف ها را خواندند و با دکتر شریعتی برخورد انتقادی کردند ، برای این که یک بنیه قوی اعتقادی داشتند و در خانه هایی بزرگ شده بودند که روی مبانی اعتقادی شان کار شده بود .
یک سؤال شخصی به ذهنم رسید ، پدر شما درباره دکتر شریعتی چه فکر می کردند و به سؤالاتی که درباره دکتر از ایشان می شد ، چه پاسخی می دادند ؟
_ من خودم در اواخر دهه 40 و اوایل دهه 50 به حسینیه ارشاد می رفتم . آنجا را به عنوان یک پاتوق فکری پیدا کرده بودم . پای سخنرانی های دکتر شریعتی هم می نشستم . آن موقع در دوره دبیرستان درس می خواندم . یادم هست با دوچرخه از جنوب شهر خودم را به ایستگاه اتوبوس چالهرز ، می رساندم . پدر من نگران شده بود که چطور این قدر با حرارت دنبال این قضیه می روم ؟
ایشان در عین حال در این مسائل بسیار فهیم بود و از طرفی تشخیص هم داده بود که من خیلی هم خالی الذهن نیستم که زود تحت تأثیر حرفی قرار بگیرم ، فقط گاهی از باب نصیحت می گفت این چیزی که شریعتی گفته ، حرف صحیحی نیست و با سند و مدرک به من نشان می داد که در نگاه اعتقادی ما چنین مطلبی موضوعیت ندارد .
جزو علمای مخالف سرسخت دکتر شریعتی نبودند ؟
_ خیر ، اصولاً روش ایشان این طور نبود، قبلاً هم با برخی از مخالفت ها از نوع مخالفت هایی که با شریعتی می شد ، مواجه شده بودند . شاید بدانید که ایشان ابتدا توسط مرحوم آیت الله حاج شیخ محمد تقی بروجردی ، به عنوان امام جماعت مسجد انتخاب شد ، در حالی که کاسب بود و با کت و شلوار رفت و آمد می کرد .
این ماجرا در اوایل دهه 30 پیش آمد و یک عده ناراحت شدند که چطور یک فرد غیر روحانی پیش نماز شده است و سخنرانی هم می کند . مرحوم حاج شیخ به ایشان اقتدا کرد تا به مأمومین بفهماند که به مرحوم ابوی اعتماد و اعتقاد دارد . البته بعدها دستخطی هم برای ایشان نوشت .
بعضی ها برای این که دکان آن خرافات و انحرافات را ببندند ، می آیند و با اصل دینداری می جنگند . مثلاً فرقان می گفت جن که در قرآن آمده ، یعنی همان عنصر انقلابی است که مخفی کاری می کند ! در مقابل آنها یک عده ای هر روز بساط جن و جن گیری راه می اندازند. هم آن انحراف است و هم این
بنابراین مرحوم ابوی ، موج راه انداختن های این شکلی را خوب می شناخت و دوست نداشت . می گفت باید رفت و نشست و حرف زد و دید که دیگران چه می گویند ، البته بعداً ایشان محور روحانیون جنوب شهر شد . ایشان از بزرگان اجازاتی هم داشت و دیگران می آمدند و امور شرعی خود را با ایشان هماهنگ می کردند .
بعد از انقلاب من برخی اخبار را به ایشان می دادم ، ایشان قبلاً و در دوران نوجوانی ام ارشاد کرده بود که مراقب باش در این دام ها نیفتی . بعد از انقلاب می دیدم با آن که نگاه منصفانه ای نسبت به مسائل دارد ، برخی اطلاعات موثق را ندارد ، می رفتم این اطلاعات را به ایشان می دادم و ایشان با همان دستگاه انصاف و ترازش از این توضیحات جدید استقبال می کرد ، رضوان الله علیه .
./ شما در چهار سال گذشته عملاً سکاندار بخش معظمی از مسائل فرهنگی کشور بودید و طبعاً در جریان وضعیت فرهنگی کشور قرار داشتید و در چهار سال اول ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد ، جامعه تا حدی با حساسیت های فرهنگی شما آشنا شد که البته در سال آخر ، این حساسیت ها و بهتر بگویم تفاوت نگاه شما با رئیس جمهور ، تا حد زیادی علنی تر شد و در روزهای آخر به اوج خود رسید .
شما با شناختی که از وضعیت فرهنگی و شرایط کشور دارید ، امکان بروز گروه های فرقان گونه را چقدر می بینید ؟ و این گروه ها با ظاهر هر چند مذهبی و متظاهر به بی اعتنایی به مسائل سیاسی ، چقدر می توانند محمل سوء استفاده جریانات ساماندهی شده ای چون حوادث بعد از انتخابات را در جامعه به راه بیندازند ؟
_ البته من اعتقاد دارم که جامعه ما به مراتب رشد یافته تر از جامعه اول انقلاب است . جوانان ما خیلی چیزها می دانند که ما در سن و سال آنها این مقدار اطلاعات نداشتیم . این مسئله مربوط می شود که گسترده شدن سریع نظام اطلاع رسانی و دستیابی به رسانه های مدرن ، ضمن این که خود اینها هم منشاء خطراتی هستند . به قول بقال ها سر تاس را که در همه حبوبات و بقولات فرو ببری و همه را قاتی کنی ، جدا کردنش بسیار دشوار می شود .
این نگرانی وجود دارد ، اما اطلاعات به شکل فراوان به همه می رسد . وقتی آدم مطلع باشد ، انحرافش کمتر می شود و فقط باید روی تصحیح اطلاعات کار کرد و روش درست اطلاع یابی را یاد داد ، از این جهت معتقدم جامعه ای که از لحاظ تعلیمی و تربیتی رو به تعالی می رود ، کمتر در معرض آسیب هایی از آن جنس است .
از آن طرف چون مدیریت جامعه بر مبنای شریعت است و دولت و حکومت ، شأن خود را توسعه شریعت اسلامی می بینند ، این آسیب پذیری کاهش پیدا می کند . اما از سوی دیگر و در درون چنین اتفاقی ، وقتی شما علم دین را بلند کرده اید ، همیشه جامعه استعداد ابتلا به آسیب و آفت انحراف دینی را دارد .
وقتی دین رونق دارد ، دکانداران دروغین هم کارشان رونق می گیرد ، آنها وقتی می بینند دین توانسته این همه دل ها را متوجه خود کند ، می گویند من هم بروم و دست کم ده درصد اینها را جذب کنم !
یک روز در ایامی که در کیهان بودم ، یک نفر آمد و گفت من امام زمان هستم ! بنده خدا خیلی هم بی سواد بود ، ولی رسالت خودش را به ما ابلاغ کرد ! فهمیدم گرفتار است و پرسیدم : چه مشکلی داری ؟ گفت : من که گفتم امام زمان هستم ! گفتم : نه دلت یک غمی دارد ، به من بگو . آن وقت به تو ایمان می آورم !
گفت : من تا چند وقت پیش سر کار بودم و اخراجم کردند . گفتم : به همین دلیل تصمیم گرفتی امام زمان بشوی ؟ گفت : نه ! این مسئله اش جداست . گفتم : اگر وساطت کنم سر کارت برگردی یا یک جایی برایت کار گیر بیاورم ، دست از امام زمان بودن بر می داری ؟ گفت : بله . البته من نتوانستم برایش کاری انجام بدهم ، ولی جلال و جبروتش فرو ریخت !
یک وقتی یکی از مسئولین قوه قضائیه می گفت که ما همین حالا بیش از 40 مدعی امام زمان بودن در زندان اوین داریم ! کجا و کی این ادعاها بالا می گیرد ؟ وقتی که دین رونقی دارد ، وگرنه وقتی در دینداری رونقی نباشد ، طرف چرا بیاید و چنین ادعائی بکند ؟
لذا می بینیم که استعداد و آمادگی اولیه جامعه ما قبول دین و عنصر آسمانی است ، این نکته مثبتی است که هیچ وقت نباید به آن صدمه بزنیم . بعضی ها برای این که دکان آن خرافات و انحرافات را ببندند ، می آیند و با اصل دینداری می جنگند . مثلاً فرقان می گفت جن که در قرآن آمده ، یعنی همان عنصر انقلابی است که مخفی کاری می کند ! در مقابل آنها یک عده ای هر روز بساط جن و جن گیری راه می اندازند. هم آن انحراف است و هم این .
کسانی هستند که تعریف شان از جن ، چیزهایی عجیب و غریبی است . خداوند بسیار صریح و روشن فرموده که همان طور که من انسان را از خاک آفریدم ، جن را هم از آتش آفریدم : » خلق الجان من مارج من النار » ، یعنی جن هم موجودیتی دارد .
اگر ما برای این که نمی توانیم جلوی دیگران بگوییم که جن موجودی است با چنین خصوصیاتی ، بیاییم بگوییم جن موجودی است که پنهان عمل می کند ! و مثلاً میکروب یا عنصر انقلابی ، جن هستند ، چون پنهان عمل می کنند ، آن طرف هم می آید و این تفکر انحرافی را جا می اندازد که جن ها با ما تعامل و هماهنگی ملموس دارند !
از صبح زندگی را با جن شروع می کنند ، می روند توی حمام و می بینند جن سم دارد و بالا و پایین می پرد و مجلس عروسی جن ها بوده ! هم تفکر این جریان ، بی اعتقادی به دین را دامن می زند و هم آن تفکر متهتک که زیر آب هر مقوله غیر محسوس و غیر مشهودی را می زند ، با غیب در می افتد و کل مسائل غیبی را انکار می کند ، هر دوی اینها انحراف است .
بنابراین مبلغان دینی به جای این که تفسیر خود بنیاد از هستی و مسائل اعتقادی کنند ، باید تفاسیرشان متکی بر بدیهیاتی باشد که مو لای درز آنها نمی رود ، یعنی وحی الهی و آئینی که از ناحیه معصوم (ع) به ما رسیده ، سیره پیامبر و ائمه معصومین و بیان و تقریر رویه زندگی آنها ، به جای این که دینی را اختراع کنیم که خودمان ساخته و قبولش کرده ایم و دلخواه ماست ، باید به اینها ارجاع کنیم .
من معتقدم دیگر چندان کسی دنبال اسلام التقاطی ، مخصوصاً از نوع مارکسیستی آن نمی رود ، الان اسلامی در بورس است که به میل آدم ها حکم کند . عمدتاً می گویند من دلم می خواهد این طور باشد و یک نفر می آید و در مقام استنباط از اسلام ، حکمی را صادر می کند که کار راحت تر شود .
مثلاً می گوید : برای تو مکلف در 9 سالگی سخت است که حکم خدا را اجرا کنی ، من به تو بخشیدم و برو از 13 سالگی شروع کن ! در حکم الله آمده که دختر وقتی به 9 سالگی رسید ، کم کم این تکالیف بر او واجب می شود ، می گوید من دیدم به بچه ها سخت می گذرد ، می گویم بروند از 14 – 13 سالگی شروع کنند ! تبعیت از اهواء به هر شکلی که باشد غلط است . حالا چون جامعه این را می پسندد ، من بشوم عالمی که بر اساس هواء مردم حکم می دهم .
آن یکی بیاید و بگوید چون مردم بزن و بکوب و برقص را دوست دارند ، من می آیم و می گویم چرا می خواهید جلوی خوشی های مردم را بگیرید ؟ بگذارید مردم خوش باشند ، شاد باشند و اباحه گری را در حوزه فرهنگ و بر خلاف موازین دینی شایع می کنیم .
در حکومتی که بر مبنای دین بر پا شده و دارد به نام نایب امام زمان (عج) حکومت می کند ، نمی شود که یک کسی از راه برسد و بگوید بگذارید مردم خوش باشند ، کسی مخالف خوشی نیست ، ولی خوشی ها باید در چارچوب اعتقادات باشند .
خنده و گریه و سوگ و شادی ما باید در چارچوب دین مان باشد . « ان اصلاتی و نسکی و محیای و مماتی لله رب العالمین » . زندگی ، مرگ ، عبادت و غیر عبادت و معیشت مان اگر در راه خدا نباشد ، همه لحظه های ما بر گمراهی است ، ولی اگر باشد در لحظاتی که کاسبی هم می کنیم ، داریم جهاد می کنیم : « الکاد لعیا له ، کالمجاهد فی سبیل الله » .
دستگاه فکری اسلامی ، چارچوب کاملاً به هم پیوسته ای است که همه چیز سر جای خودش هست . بعضی ها می آیند و به خواسته خودشان می خواهند چیزهایی را بر آن بیفزایند و یا کم کنند . درست مثل ماشینی که درست کار می کند و بخواهیم پیچی را به زور در آن فرو کنیم ، بدیهی است که ماشین از کار می افتد . این یک دستگاه کامل فکری و عملی است ، نیازی ندارد که چیزی به آن اضافه کنیم .


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

سینمای آخرالزمان غرب با حقیقت فاصله دارد

طرز تهیه‌ی شلکینه؛ نان محلی کردستان

نان خامه ای کره ای با عطر و طعم سیر برای صبحانه

عادت‌های نادرست در وعده صبحانه که باعث چاقی می‌شوند

کرونا و ضدعفونی کردن اسباب بازی کودکان کرونا و ضدعفونی کردن اسباب بازی کودکان

در دوران کرونا نکات مهم درباره رابطه زناشویی در دوران کرونا

طرز تهیه گوش‌فیل؛ فقط کافی است یک‌بار درست کنید!

طرز تهیه خورشت کرفس تبریزی؛ طعمی که فراموش‌تان نمی‌شود

زالی: 75 درصد ترددهای مردم برای تأمین مایحتاج روزانه است

روایت صندوق بین‌المللی پول از آسیب‌های اقتصادی کرونا

رهبر انقلاب نیمه شعبان درباره چه موضوعاتی با مردم سخن گفتند؟

چگونه تاب و تحمل خود را در زمان بحران ارتقا دهیم؟

چگون تاب و تحمل خود را در زمان بحران ارتقا دهیم؟

مصرف‌کنندگان «سیگار»، «ماری‌جوانا» و «تریاک» بیشتر در معرض ابتلا به «کرونا»

غذای متولدین هر ماه و نقاط ضعف سلامتی هریک از متولدین بروج فلکی

اطلاعیه‌ وزارت رفاه در خصوص «ثبت‌نام وام یک میلیون تومانی»

تصاویری از رانش کوه در جاده ماسوله

روایت سردار حاجی زاده از عملیات انتقام خون شهید صیاد شیرازی از منافقین

پیش‌بینی بارش‌های سیل‌آسا در 20 استان کشور

ضدعفونی اماکن به معنای حذف ویروس نیست

دلیل افزایش تعداد مراجعان به مراکز درمانی به خاطر کرونا

تلاوت دلنشین سوره انفطار با صدای استاد عبدالباسط

آرزوی شهید چراغچی

مجموعه‌ای از زیباترین میوه آرایی‌ها

چهره ها/ تبلیغ کتاب به سبک بهاره افشاری

نگاهی به مسیر جذب مخاطب سریال ستایش

چهره ها/ عکسی قدیمی از محمدرضا گلزار

رابرت دنیرو ایفاگر بیشترین نقش شرور در تاریخ سینما

اطلاعیه آموزش و پرورش؛ «شاد» به بهره‌برداری رسید

سرود اصحاب المهدی شباب با صدای مهدی رسولی

تلاوت دلنشین سوره انفطار صدای استاد عبدالباسط

یک نفر مانده از این قوم شعرخوانی زیبای حمید رضا برقعى

از شما/نون خامه ای های من برای اولین بار

از شما/نهار امرزو ما پیتزای مخصوص

نان بربری خانگی را بدون استرس نوش جان کنید

مجموعه ای زیباترین میوه آرایی ها

معرفی روغن های گیاهی مخصوص برای زیبایی هر چه بیشتر چهره

اسباب بازی کم هزینه برای سرگرمی در روزهای قرنطینه

سعید حدادیان: ما نباید عادل فردوسی‌پور و محسن تنابنده را از دست بدهیم

چهره ها/ تیپ خسته مارال فرجاد و دوستان

زمان پخش برنامه دورهمی مشخص شد

تمرین ساز بانوی بازیگر

بارش برف بهاری محورهای قزوین و زنجان را سفید پوش کرد

تقاضای بغض‌آلود طلبه غسال از مردم

سلام عشق من با صدای پویانفر

چهره ها/ منوچهر هادی در ایستگاه آتش نشانی

چهره ها/ عکسی از دوران کودکی بهاره کیان افشار

سعید حدادیان: ما نباید عادل فردوسی‌پور و محسن تنابنده را از دست دهیم

چند نکته حیاتی برای استفاده از ماسک

نقص فنی در هواپیمای مسیر زاهدان - مشهد