آریا بانو

آخرين مطالب

فلسفه و ضرورت امامت مقالات

  بزرگنمايي:

آریا بانو -
فلسفه و ضرورت امامت
١٢٧
٠
ایسنا / حجت‌الاسلام والمسلمین محمد رضا نصوری معاون تبلیغ و ارتباطات مرکز تخصصی مهدویت با اشاره به معنی امامت در لغت اظهار کرد: واژه "امامت" در لغت به معنای رهبری و پیشوایی و "امام" به معنای مقتدا و پیشواست، خواه انسان باشد، ‌یا چیز دیگر، چنان‌ که ابن فارس گفته است: «امام، کسی است که در کارها به او اقتدا می‌شود، و پیامبر(ص) امام ائمه، و خلیفه، امام رعیت، و قرآن، امام مسلمان است». همان‌گونه که قرآن کریم، برخی از انسان‌ها را امام نامیده، کتاب آسمانی حضرت موسی(ع) را نیز امام خوانده است، آن‌جا که در آیه 124 سوره بقره درباره حضرت ابراهیم (ع) فرموده است:إِنِّی جاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِماماً، من تو را پیشوای مردم قرار دادم.»
وی گفت: خداوند در قرآن کریم در آیه 17 سوره هود می‌فرماید:" وَ مِنْ قَبْلِهِ کِتابُ مُوسی إِماماً وَ رَحْمَه، پیش از قرآن کتاب موسی به عنوان پیشوا و مایه رحمت، نازل گردید. " در آیه 12 سوره یس خداوند، لوح محفوظ را نیز "امام مبین" خوانده و می‌فرماید: "وَ کُلَّ شَی‌ءٍ أَحْصَیناهُ فِی إِمامٍ مُبِینٍ. هر چیزی را در امام مبین (لوح محفوظ) برشمرده‌ایم. "
امامت در اصطلاح متکلمان
معاون تبلیغ و ارتباطات مرکز تخصصی مهدویت در ادامه با اشاره به اینکه متکلمان اسلامی برای امامت تعاریف مختلفی ذکر کرده‌اند و غالباً امامت را "ریاست و رهبری عمومی جامعه در زمینه امور دینی و دنیوی" دانسته‌اند گفت: امامت، رهبری عمومی دینی است که در برگیرنده‌ترغیب مردم به آن چه مایه حفظ مصالح دینی و دنیوی آن‌ها، و بازداشتن آنان از آن چه مایه زیان آن‌ها است، می‌باشد. (1) امامت، رهبری و بالاصاله در امور دین است. (2) مقصود از قید «بالاصاله» احتراز از رهبری به نیابت از امام است، ‌مانند نواب خاصه و عامه امام عصر(عج). امامت، جانشینی پیامبر اکرم (ص) در برپاداشتن دین است به گونه‌ای که پیروی او بر همه امت واجب است. (3) امامت، رهبری عمومی در امر دین و دنیا به عنوان جانشینی پیامبر(ص) است. (4)
وی گفت: مقصود از "امور دینی" در دو تعریف اول و دوم این نیست که وظیفه امام منحصر در اداره امور دینی مردم است، و هیچ‌گونه مسئولیتی نسبت به امور دنیوی ندارد، بلکه مراد این است که امور دنیوی، منهای جنبه‌های اخلاقی و دینی آن‌ها، از شؤون امامت نیست. مثلاً قضاوت در این‌که کدام اثر هنری برجسته‌ترین آثار هنری است، ‌از وظایف ویژه امام به شمار نمی‌رود، هر چند امام می‌تواند واجد چنین مهارت علمی باشد، و احیاناً برجسته‌ترین هنرمند را نیز معرفی کند، ولی این کار را به عنوان یک صاحب نظر و هنرشناس انجام می‌دهد، نه به عنوان امام».(5) وجه اینکه در تعاریف علمای اهل سنت بر مسئله خلافت و جانشینی پیامبر(ص) تأکید شده، و در تعاریف علمای شیعه قید «بالاصاله» آمده، ‌این است که علمای شیعه در عین این‌که امام را خلیفه و جانشین پیامبر می‌دانند، او را خلیفه الهی و منصوب از جانب خداوند می‌دانند، ولی علمای اهل سنت امام را برگزیده از جانب مردم به عنوان جانشینی پیامبر (ص) می‌دانند، نه خلیفه خداوند. خلافت و امامت دو عنوان برای یک حقیقت است که هر یک ناظر به جنبه خاصی از آن است، خلافت ناظر به جنبه ارتباط آن با خدا و پیامبر (ص) و امامت ناظر به جنبه ارتباط آن با امت اسلامی، ‌یعنی قیادت و رهبری آن‌ها است، بدین جهت در روایات و نیز کلمات متکلمان اسلامی هر دو تعبیر به کار رفته است.
ابعاد مسئله امامت
معاون تبلیغ و ارتباطات مرکز تخصصی مهدویت در ادامه صحبت‌های خود با اشاره به اینکه مسئله امت، ابعاد گوناگونی دارد یادآور شد: مهم‌ترین آنها عبارتند از؛ بعد "اعتقادی" از این نظر که حفظ و بقای دین به امامت وابسته است، امامت یک مسئله اعتقادی است؛ زیرا اعتقاد به حدوث و بقای دین بر هر مسلمانی واجب است، بنابراین اعتقاد به آن چه حدوث و بقای دین در گرو آن است نیز واجب است، حدوث دین وابسته به نبوت و ادامه آن وابسته به امامت است، بنابراین، همان‌گونه که اعتقاد به نبوت، اعتقادی دینی و واجب است، اعتقاد به امامت نیز چنین است.
بعد سیاسی
نصوری گفت: سیاست، عبارت است از تدبیر امور جامعه از طریق تدوین قوانین لازم و اجرای آن‌ها و غایت عقلانی آن اصلاح زندگی مادی و معنوی افراد جامعه است. اصلاح زندگی مادی و معنوی بشر، از طریق تعلیم معارف الهی و اجرای احکام دینی، فلسفه اصلی امامت را تشکیل می‌دهد. (6)
بعد تاریخی
وی ادامه داد: مسئله امامت در امتداد نبوت و خاتمیت است، ‌از این رو در مرحله‌ای از تاریخ اسلام آغاز شده و تا امروز ادامه یافته و از این پس نیز تا آخرین لحظه حیات دنیوی بشر باقی خواهد بود. بنابراین، چگونگی تعیین نخستین امام و امامان پس از او و عکس‌العمل مسلمانان در این‌باره و بالاخره حوادث تاریخی امامت، از موضوعات مهم و حساس تاریخ اسلام به شمار می‌رود. هر یک از ابعاد یاد شده مربوط به علم خاصی است، بعد اعتقادی آن از مسایل علم کلام است. بعد سیاسی آن در علومی مانند فلسفه سیاست و جامعه‌شناسی مورد بحث واقع می‌شود و بعد تاریخی آن بخشی از تاریخ اسلام را تشکیل می‌دهد، بحث درباره امامت از بعد سیاسی و تاریخی اختصاص به علمای اسلام ندارد و مبتنی بر داشتن باور اسلامی نیست، ولی بحث درباره آن از جنبه‌ اعتقادی مبتنی بر ایمان اسلامی ومخصوص متکلمان اسلامی است، مگر آن که کسی کلام اسلامی را از جنبه تاریخی مطالعه کند که در این صورت بحثی پیرامون دینی خواهد بود.
استاد حوزه و دانشگاه درباره فلسفه و ضرورت امامت گفت: همان فلسفه و ضرورت نبوت است جز در ابلاغ وحی تشریعی و آوردن شریعت که با ختم نبوت پایان پذیرفته است. برای تبیین و توضیح این نکته باید بگوییم یکی از وظایف پیامبر اکرم (ص) تبیین معانی و مفاهیم قرآن کریم بود، خداوند خطاب به پیامبر اکرم (ص) در آیه 44 سوره نحل می‌فرماید:" وَ أَنْزَلْنا إِلَیکَ الذِّکْرَ لِتُبَینَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَیهِمْ؛ ما ذکر (قرآن) را بر تو نازل کردیم تا آن‌چه برای مردم نازل می‌شود را برای آن‌ها تبیین نمایی. " همچنین پیامبر اکرم(ص) نیز در حدیث ثقلین، عترت (ع) خود را ملازم و همراه با قرآن قرار داده و فرموده است: " اِنّی تارِکُ فیکُمُ الثِّقْلَینْ کِتابَ اللهِ وَ عِتْرَتی؛ من دو شیئی گرانبها را در میان شما می‌گذارم، دو عبارتند از: کتاب خدا، و عترت من. " این یعنی اینکه فهم حقایق قرآن را باید با راهنمایی عترت (ع) آموخت. هم چنین تأویل قرآن را جز خدا و راسخان در علم نمی‌دانند، چنان‌که در آیه 7 سوره آل عمران آمده" وَ ما یعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلاَّ اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ». در روایاتی نیز آمده است که: ائمه معصومین (ع) راسخان در علم هستند. (اصول کافی، جلد یک، کتاب حجت، باب الراسخین فی العلم.)
داوری در منازعات
نصوری ادامه داد: در بحث نبوت گفتیم که یکی از اهداف نبوت، داوری در اختلاف و منازعات بوده است، چنان‌که خداوند در آیه 213 سوره بقره می‌فرماید:"فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِیینَ مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ وَ أَنْزَلَ مَعَهُمُ الْکِتابَ بِالْحَقِّ لِیحْکُمَ بَینَ النَّاسِ فِیما اخْتَلَفُوا فِیهِ؛ خدا پیامبران را بشارت دهنده و بیم دهند برانگیخت، و کتاب را به حق با آنان نازل کرد، تا در اختلافات مردم داوری کند. " نکته جالب توجه در این آیه شریفه آن است که داوری به کتاب نسبت داده شده است، زیرا معیار داوری همان احکام الهی است که کتاب در برگیرنده آن‌ها است. بدیهی است اختلاف و نزاع به زمان پیامبران اختصاص ندارد، لیکن از آن‌جا که حل این اختلافات به وجود افراد برگزیده از جانب خدا نیاز دارد، پس از ختم نبوت نیز این ضرورت وجود دارد، و در نتیجه وجود امام، بسان پیامبر، امری لازم و ضروری است.
ارشاد و هدایت انسان‌ها
وی گفت: ارشاد و هدایت انسان‌ها در زمینه اعتقاد، احکام دینی و مسایل اخلاقی و اجتماعی، یکی دیگر از اهداف رسالت پیامبران الهی است. این نیز هدف از ویژگی‌های نبوت نیست و به انسان‌هایی که در عصر پیامبران زندگی می‌کردند اختصاص نداشته است. بنابراین، اگر بعثت پیامبران به انگیزه ارشاد و هدایت بشر کاری بایسته و لازم بوده است، این بایستگی و لزوم در مورد امامت نیز موجود است.
اتمام حجت بر بندگان
او ادامه داد: یکی از اهداف رسالت پیامبران، اتمام حجت از جانب خداوند بر بندگان است، در این‌باره خداوند در آیه 165 سوره نساء می‌فرماید:" رُسُلاً مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ لِئَلاَّ یکُونَ لِلنَّاسِ عَلَی اللَّهِ حُجَّه بَعْدَ الرُّسُلِ، پیامبرانی بشارت دهنده و بیم دهنده (را برانگیخت) تا پس از فرستادن رسولان، مردم بر خدا حجت نداشته باشند. " این امر نیز اختصاص به زمان خاصی ندارد، از این روی امام علی(ع) فرموده است: "لا تَخْلُو الأرضُ مِنْ قائِمِ للهِ بِحُجه إما ظاهِراً مَشهوراً و أو خائِفاً مَعموراً، لِئلا تَبْطُلْ حُجَجُ اللهِ وَ بَیناتُه... یحْفَظُ اللهُ بِهِم حُحَجَهُ و بَیناتِهِ اُولئکَ خُلَفاءُ الله فی أرضهِ، وَ الدُعاه اِلی دینِهِ. " زمین از حجت خدا خالی نخواهد بود، یا آشکار و مشهور است و یا خائف و پنهان، تا حجت‌ها و دلایل الهی باطل نگردد... خدا به وسیله آن‌ها حجت‌ها و دلایل خود را حفظ می‌کند... آنان جانشینان خدا در زمین و دعوت کنندگان به دین او می‌باشند. (نهج البلاغه، صبحی صالحی کلمات قصار، شماره 139)
برقراری عدل و امنیت
این کارشناس مهدویت افزود: از اهداف دیگر نبوت برقراری عدل و امنیت اجتماعی است، ‌ چنانکه در آیه 25 سوره حدید آمده است: "لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَیناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْکِتابَ وَ الْمِیزانَ لِیقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ؛ رسولان خود را با دلایل فرستادیم و کتاب و میزان را با آنان نازل کردیم تا مردم به قسط پایدار گردند. " این هدف نیز از ویژگی‌های نبوت نبوده و به انسان‌های گذشته اختصاص ندارد، بلکه از نیازهای همیشگی بشر است و در نتیجه تحقق بخشیدن به آن یک آرمان الهی و پایدار است، که پس از نبوت، از طریق امام