آریا بانو

آخرين مطالب

مادرانگی و تغذیه‌گری شعر / اهمیت شعر و تاثیراتش بر سایر هنرها

مادرانگی و تغذیه‌گری شعر / اهمیت شعر و تاثیراتش بر سایر هنرها
  بزرگنمايي:

آریا بانو - رضا قنبری: شعر را مادر هنرها می‌­دانند. به این معنا که قدرت شگفت­‌انگیز شعر در حس­‌آمیزی و فضاسازی و مفهوم­‌سازی و کشف­‌والشهود جهان، دیگر گونه­‌های هنر مثل نمایشنامه­‌نویسی و رمان و داستان و حتی نقاشی و عکاسی و سینما را مورد تاثیر خودش قرار می­‌دهد.


سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: بشر از قرن­‌ها پیش نمادها و نشانه­‌های قراردادی را برای انتقال مفهوم و ایجاد ارتباط، انتخاب کرد. مجموعه نشانه­‌ها و توافقاتی که امروزه به نام زبان می­‌شناسیم. بشر درون زبان به شگفتی و جادوی دیگری رسید: "شعر". او با کشف آواها و موسیقیِ پنهان در کلمات و با ایجاد ریتم و وزن شروع کرد "شرح حال و شرح رویاهای خود را نوشتن (سرودن)". اگرچه در ابتدا فقط داستان­‌هایی منظوم می‌نوشت اما به مرور زمان سمبل­‌ها و نشانه­‌ها و کنایات و تشبیه­‌هات را وارد شعر کرد و به این واسطه سروده­‌هایش شکلی تفسیرپذیرتر و قابل برداشت­‌تر به خود گرفت. در قرون دوم تا پنجم میلادی، بشر گامی دیگر به جلو رفت: او قابلیت ساخت و ساز مفهوم و حس و تصورات درون زبان را در شعر کشف کرد؛ شعر دیگر صرفاً شرح حال، نقل رویداد و بیان رویا نبود که کمی چاشنی تمثیل و تشبیه و کنایه و استعاره دارد؛ انسانِ شاعر شروع به کشف­‌های زبانی و بازی­‌های زبانی در شعر کرد و مفاهیم و حسیات و ایده­‌های جدیدی را به زبان و جهان افزود. در واقع کشف‌الشهود و ادراکات شاعران از جهان، درون زبان ساخته و پرداخته شد و "شعر" سویـه­‌ها و ســــاحت­‌هــای خاصی پیدا کرد؛ شعر دیگر یک نوع رسانه و ابزار نقل نبود، هنری پیچیده و رمزآلود بود که به واسطه­ قدرت شگفت­‌انگیزش در "حس­‌سازی" و "تاویل­‌پذیری"، نمایشنامه و داستان را زیر سیطره­ خود درآورد و روی آن­ها اثرات مستقیم و مستمر گذاشت...
شعر، مادر هنرها:
شعر را مادر هنرها می‌­دانند. به این معنا که قدرت شگفت­‌انگیز شعر در حس­‌آمیزی و فضاسازی و مفهوم­‌سازی و کشف­‌والشهود جهان، دیگر گونه­‌های هنر مثل نمایشنامه­‌نویسی و رمان و داستان و حتی نقاشی و عکاسی و سینما را مورد تاثیر خودش قرار می­‌دهد؛ از تاثیر حسی و مفهومی تا "تاثیرات ساختاری و زبانی". برای نمونه می­‌توان به جریان قدرتمند "سینمای موج نو فرانسه" اشاره کرد که در دهه­ 50 و 60 میلادی، سویه‌ها و نگاه­‌های جدیدی به سینمای جهان داد. در این سینما تاکید بر چند چیز بود: "ارائه برشی از زندگی به جای ارایه­ قصه­‌ای از زندگی، ضد قهرمان و ضد ستاره بودن فیلم­‌ها، حضور پررنگ­‌تر شخصیت زنان در فیلم­‌ها، اجازه برداشت و تفسیر دادن به مخاطب، استفاده از دوربین سَبُک دستی به جای دوربین­‌های سنگین و حرفه­‌ای، زمان و مکان را از محوریت فیلم حذف کردن، توجه به مسائل­ سرکوب­ شده­ و ساختارشکنی­‌های بصری و روایی پی در پی...".
دو غول بزرگ در این سینما، ژان لوک گدار و فرانسوا تروفو بودند. اما جالب این است عده­ کمی می­‌دانند این موج عظیم و تازه­ سینمایی با تاثیر از شعر دوره­ی خودش شکل گرفت! شاعرانی مثل "ژان فرانسوا شابرون"، "میشل بوتور"، "لورانس ایشه"، "ژان کلود رنار"، "ژان ژنه" و "امه سزر" و برخی شاعران دیگر، با زبان و بیان نو در شعرهایشان، توجه به زن به عنوان یک شخصیت اجتماعی و وجودی نه یک سوژه­ جنسیتی، ساختارشکنی در شعرهایشان و رسیدن به ساختارهای جدید، توجه به غنا و ساخت و سازهای نو زبانی، تاکید بر سمبل­‌ها و استعارات، و مفهوم‌سازی و حس­‌سازی به جای ارائه "معنای مستقیم"، در شکل‌گیری ذهنیت تازه و تجربیات سینمایی "فیلم‌سازان موج نو فرانسه" اثرات مستقیم و غیرمستقیم داشتند. این حرف به مفهوم این نیست که سینمای موج نو به طور مستقیم متاثر از شعر معاصرش بوده، بلکه به این معناست این نوع از سینما تاثیراتی پیدا و پنهان از شعر عصر خودش گرفته است.
در تئاتر و نمایشنامه­‌نویسی و فیلم­نامه­‌نویسی و حتی عکاسی و نقاشی و معماری نیز ردپای شعر را می­‌بینیم؛ گاه اثرات مستقیم شعر در ساختار و بافت و وجه ادراکی این هنرها و هنرمندان­‌شان را و گاه اثرات غیرمستقیم و پنهانی.... بهروز مرباغی در مقاله­ مهم "گفت­‌وگوی شعر و هنر با مبانی نظری معماری" به زنده و پویا بودن شعر امروز و نقش محوری انسان در آن اشاره می­‌کند و همچنین به "فردیت مدرن در شعر و ارزرشمندی زندگی‌اش" اشاره می­‌کند و می­‌نویسد: "شعر امروز، شعرِ حرکت و آفرینش است. از تاریخ پُرشکوهش سر برآورده، متحول شده و زبانی معاصر یافته است. شعر فارسی نمونه­ قابل استنادی از تحول مبانی نظری در هـنر است"... "چون در میان هنرها، شعر فارسی عمیق­‌ترین پیوند را با فرهنگِ جاری مردم دارد، پرداختن به آن (منظور توجه و بررسی جامعه­‌شناختی و هنرشناسانه است) برای نشان دادن زمان و تحولات اجتماعی بر هنر و مبانی نظری هنر (سینما و نقاشی و موسیقی و تئاتر و غیره) امری منطقی است...". (منبع: سایت معماری­نت؛ مرباغی، بهروز).
مادرانگی و تغذیه‌گری شعر به هنرها
تصویر یکی از ارکان شعر است. در بیشتر شعرها ما با تصاویر پیاپی روبه­‌رو هستیم؛ تصاویری که باری عاطفی، سمبلیک و نمادین و گاه استعاری دارند. در مبحث ساختار شعر، یکی از سنجه­‌ها، دنبال کردن "حرکت واحدهای تصویری در کلیت شعر" است. شعر این قابلیت خاص و جادوگونه را دارد که "تصاویری استعاری و سمبلیک بسازد که نه یک معنا بلکه قابلیت ایجاد چندین مفهوم (برداشت) را دارد". در هنر نقاشی نیز با "تصویر" سر و کار داریم. وجه ساختاری هنر نقاشی را "خصوصیت رنگ­‌ها، ابعاد، زوایا، زاویه دید، ذهن­گ‌را بودن یا رئال بودن و تکنیک نور و سایه و غیره" تشکیل می­‌دهد؛ اما نقاشی در ذات خودش فقط ثبت­‌کننده یک تصویر نیست! نقاشی نیز چون شعر به دنبال "خلق مفهوم" است. در شعر، به سبب "زبان و هنرِ بیانی بودن شعر" قدرت خلق پیاپی و قدرتمند "تصاویرِ تاویل­‌پذیر" زیاد است؛ از این منظر شعر همواره جلوتر و قوی­‌تر از نقاشی­‌ست؛ اما نقاشی و درواقع هنرمند نقاش، گاه با خواندن و ادراک شعرها اقدام به خلق اثری تصویری با رویکرد استعاری و تفسیرپذیر می­‌کند و گاه با بهره­‌گیری از نگاه ساختاری شعر، سعی به خلق "فضا و تصویر استعاری و تفسیرمند" می­‌کند.
دکتر شفیعی کدکنی شعر را دارای تصویرِ شاعرانه می­‌داند. یعنی تصویری که چیزی فراتر از ثبت و بیان یک چیز و یک اتفاق است؛ تصویر شاعرانه دارای تخیل و تصور و کُنش استعاری و کنایی است و به این سبب قدرت ایجاد حس و ایجاد تصورات بــالایی دارد...
شاید به روایت و قول "ابن هیثم" بتوان استناد بیشتری کرد که "تجسم را زیبایی­‌آفرین" می­‌داند و "خیال و تجسم را می­‌توان فصل مشترک احساس و کار هر هنرمندی" دانست.
"نقاش نیز شبیه موسیقی­دان می­‌کوشد تا احساسات اثر ادبی را همنشین عناصر تجسمی کند؛ از این روی می­‌توان گفت ادبیات الهام­‌بخش هنرهای تجسمی به­‌ویژه نگارگری و خوشنویسی بوده است". (دکتر منیر عباسیان و دکتر محمدعلی گذشتی؛ هنر ادبی و ادبیات هنری؛ فصل­نامه­ علوم ادبی).
شعر آنقدر قدرت اثرگذاری مستقیم بر روان و روح آدمی را دارد که گاه یک بیت از یک شعر کلاسیک یا چند سطر از شعری مدرن و نو، ده بار بیش از دیدن یک فیلم (که با هزینه­‌ای کلان تهیه شده! و دو ساعت زمان نیاز دارد برای دیدن!) یا شنیدن یک سخنرانی علمی و تشریحی، روی مخاطب (مردم) اثر می­‌گذارد. جالب این­که به سبب قدرت اثرگذاری مستقیم و آنی شعر بر روان و ذهن مخاطب، در فیلم­‌ها نیز گاه از شعرها در دیالوگ شخصیت­‌ها استفاده می­‌شود؛ یا در سخنرانی­‌های مذهبی و علمی و غیره، سخنران در تایید حرفش یا برای اثرگذاری بیشتر بر مخاطبش، از بیت یا سطوری از شعرها استفاده می­‌کند...
در ادبیات نمایشی (نمایش­نامه­‌نویسی) نیز تاثیرات پیدا و پنهان شعر وجود دارد؛ از بیان و زبان شاعرانه تا استفاده­ مستقیم از شعرها در متون نمایشی تا اقتباس از شعر و استعاری و سمبلیک و با ریتم و لحن شاعرانه نوشتن.
در مورد بیان و زبان شاعرانه می­‌توان به "بهرام بیضایی" و "حمید امجد" و "محمود استادمحمد" اشاره کرد. بیضایی در همه آثارش از "زبان شاعرانه" بهره می­‌برد؛ زبانی که هم فخیم و کلاسیک است هم آهنگین و هم دارای کنایات و نشانه­‌ها و استعاره­‌های بسیاری است. سرآمد چنین زبان و بیانی در آثار او دو فیلم­نامه­ "طومار شیخ شرزین" و "روز واقعه" و نمایشنامه­ "هزار و یک شب شهرزاد" است. حمید امجد نیز توجه و تاکید خاصی به زبان و سلامت زبانی دارد و در عین حال از امکانات شعری مثل "تصاویر شاعرانه" و "کنایه" و "تشبیه" استفاده می­‌کند. در آثار محمود استادمحمد، ما هم با نگاه­‌های شاعرانه (حسی و ادراکی) روبه­‌رو هستیم هم با "لحن و بیان شاعرانه".
موخره:
ما به عنوان شاعر، نه فقط در برابر "زبان" و "مردم" بلکه در شکلی کلی­‌تر در برابر "هنر" نیز مسئولیم؛ شعر به طور غیرمستقیم (و مستقیم) هنرهای دیگر را تغذیه می­‌کند و نفسی تازه به آن­ها می‌دهد؛ پس به یاد بیاوریم ما به عنوان شاعر باید روز به روز به سمت حد اعلای شعر حرکت کنیم؛ هم از منظرهای ساختاری و زبانی هم ادراکی و اندیشه­‌گی. و به یاد بیاوریم، چه در این نوشتار، چه هر زمان و جای دیگری، وقتی از "شعر" و "اهمیتش" حرف زده می­‌شود، نه هزاران هزار دل‌نوشته و دل‌نویس، بلکه شعر به مفهوم عمیق و جدی­‌اش مورد نظر است...
رضا قنبری؛ شاعر و منتقد ادبی


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

7 دلیل خارش شدید پوست

خوزستان دومین استان کشور در ازدواج دختران کمتر از 10 سال است

خشونت علیه زنان چگونه ثابت می‌شود؟

عادت‌های بدی که باعث کمردرد می‌شوند

گزارشی از بیماری خاموش کبد چرب

معلم‌ها بدانید، تبعیض بین دانش آموزان ممنوع

گزارشی نگران‌کننده از وجود سُرب در رژ لب‌ها

ازدواج با زن یا مرد زیبا دوام دارد؟

سن رفتارهای پرخطر پایین آمده

آلودگی هوا چه ارتباطی با آنفلوانزا دارد؟

افسردگی فصلی زنان را چهار برابر بیش از مردان گرفتار می‌کند

هر جفت کفش نماد هر زن خشونت دیده

راهکاری ارزان برای شاد شدن

شیر کاکائو بهترین گزینه برای ریکاوری بعد از ورزش

هوش هیجانی عاملی برای سنجش موفقیت، کنترل خشم یا شادی!

راه‌های برخورد با خشونت علیه زنان زیر ذره‌بین کارشناسان سمنانی

شب کاری با افزایش خطر ابتلا به دیابت همراه است

با این راهکار‌ها به جنگ آلودگی هوا بروید

هر آنچه که والدین باید درباره «خودمراقبتی کودکان» بدانند

چای داغ چه بلایی سرتان می‌آورد؟

نیمی از جمعیت پناهجویان را زنان تشکیل می دهند

بی‌خوابی مزمن؛ علائم و تاثیرات آن بر بدن

مشاغلی که سلامت قلب زنان را به خطر می اندازد

نقش خانواده در مراقبت‌های درمانی بیماران دیابتی

تورم غدد گردن؛ علائم، علت‌ها و راهکار‌ها

سازگاری نقش والدین با آموزش فرزندان تأثیر بسزایی در بهبود کمی و کیفی جمعیت دارد

بدخوابی با «سکته» مرتبط است

"تک فرزندی" و عواقب آن

آسیب‌پذیری بیشتر «مردان» در برابر عوامل مؤثر بر ناباروری

پوشش زنان ایرانی باعث کمبود ویتامین دی در آن‌هاست؟

مصرف دخانیات و کاهش سن یائسگی

افزایش دهنده های حجم شیر مادر

آیا خانم های محجبه و مردان چفیه پوش، دنبال ترویج چندهمسری اند؟

عوارض مصرف دخانیات در باروری زنان

از این سن، شیرخواران توانایی فریب والدین را دارند

بیماری خطرناکی که سیستم ایمنی را نشانه می‌رود

عاملی که منجر به گرایش به جراحی‌های زیبایی می‌شود

دلایل دل درد کودکان زیر 12 سال

راهکارهایی برای رهایی از روابط فرازناشویی

پایین‌بودن سطح استروژن؛ علل، علائم و راه‌های درمان

تظاهر کردن به حال خوب همیشه هم خوب نیست!

سندرم روده‌ی تحریک‌پذیر؛ علت‌ها، علائم و راهکار‌های خانگی

جای کودکان معتاد در کمپ‌های ترک اعتیاد بزرگسالان نیست

آیا استرس باعث ریزش مو می‌شود؟

عوامل سفیدی زودرس موها

جای خالی سیاست‌های پیشگیرانه در قبال خشونت علیه اطفال

مراحل احساسی طلاق برای مردان؛ پیش و پس از آن

زیبایی مهم است اما همه‎ چیز نیست

مهم‌ترین معیارهای ازدواج کدامند؟

ابتلا به سرطان و ناباروری کمتر با مصرف بیشتر غذاهای خانگی