آریا بانو

آخرين مطالب

مادرانگی و تغذیه‌گری شعر / اهمیت شعر و تاثیراتش بر سایر هنرها مقالات

مادرانگی و تغذیه‌گری شعر / اهمیت شعر و تاثیراتش بر سایر هنرها
  بزرگنمايي:

آریا بانو - رضا قنبری: شعر را مادر هنرها می‌­دانند. به این معنا که قدرت شگفت­‌انگیز شعر در حس­‌آمیزی و فضاسازی و مفهوم­‌سازی و کشف­‌والشهود جهان، دیگر گونه­‌های هنر مثل نمایشنامه­‌نویسی و رمان و داستان و حتی نقاشی و عکاسی و سینما را مورد تاثیر خودش قرار می­‌دهد.


سرویس فرهنگ و ادبیات هنرآنلاین: بشر از قرن­‌ها پیش نمادها و نشانه­‌های قراردادی را برای انتقال مفهوم و ایجاد ارتباط، انتخاب کرد. مجموعه نشانه­‌ها و توافقاتی که امروزه به نام زبان می­‌شناسیم. بشر درون زبان به شگفتی و جادوی دیگری رسید: "شعر". او با کشف آواها و موسیقیِ پنهان در کلمات و با ایجاد ریتم و وزن شروع کرد "شرح حال و شرح رویاهای خود را نوشتن (سرودن)". اگرچه در ابتدا فقط داستان­‌هایی منظوم می‌نوشت اما به مرور زمان سمبل­‌ها و نشانه­‌ها و کنایات و تشبیه­‌هات را وارد شعر کرد و به این واسطه سروده­‌هایش شکلی تفسیرپذیرتر و قابل برداشت­‌تر به خود گرفت. در قرون دوم تا پنجم میلادی، بشر گامی دیگر به جلو رفت: او قابلیت ساخت و ساز مفهوم و حس و تصورات درون زبان را در شعر کشف کرد؛ شعر دیگر صرفاً شرح حال، نقل رویداد و بیان رویا نبود که کمی چاشنی تمثیل و تشبیه و کنایه و استعاره دارد؛ انسانِ شاعر شروع به کشف­‌های زبانی و بازی­‌های زبانی در شعر کرد و مفاهیم و حسیات و ایده­‌های جدیدی را به زبان و جهان افزود. در واقع کشف‌الشهود و ادراکات شاعران از جهان، درون زبان ساخته و پرداخته شد و "شعر" سویـه­‌ها و ســــاحت­‌هــای خاصی پیدا کرد؛ شعر دیگر یک نوع رسانه و ابزار نقل نبود، هنری پیچیده و رمزآلود بود که به واسطه­ قدرت شگفت­‌انگیزش در "حس­‌سازی" و "تاویل­‌پذیری"، نمایشنامه و داستان را زیر سیطره­ خود درآورد و روی آن­ها اثرات مستقیم و مستمر گذاشت...
شعر، مادر هنرها:
شعر را مادر هنرها می‌­دانند. به این معنا که قدرت شگفت­‌انگیز شعر در حس­‌آمیزی و فضاسازی و مفهوم­‌سازی و کشف­‌والشهود جهان، دیگر گونه­‌های هنر مثل نمایشنامه­‌نویسی و رمان و داستان و حتی نقاشی و عکاسی و سینما را مورد تاثیر خودش قرار می­‌دهد؛ از تاثیر حسی و مفهومی تا "تاثیرات ساختاری و زبانی". برای نمونه می­‌توان به جریان قدرتمند "سینمای موج نو فرانسه" اشاره کرد که در دهه­ 50 و 60 میلادی، سویه‌ها و نگاه­‌های جدیدی به سینمای جهان داد. در این سینما تاکید بر چند چیز بود: "ارائه برشی از زندگی به جای ارایه­ قصه­‌ای از زندگی، ضد قهرمان و ضد ستاره بودن فیلم­‌ها، حضور پررنگ­‌تر شخصیت زنان در فیلم­‌ها، اجازه برداشت و تفسیر دادن به مخاطب، استفاده از دوربین سَبُک دستی به جای دوربین­‌های سنگین و حرفه­‌ای، زمان و مکان را از محوریت فیلم حذف کردن، توجه به مسائل­ سرکوب­ شده­ و ساختارشکنی­‌های بصری و روایی پی در پی...".
دو غول بزرگ در این سینما، ژان لوک گدار و فرانسوا تروفو بودند. اما جالب این است عده­ کمی می­‌دانند این موج عظیم و تازه­ سینمایی با تاثیر از شعر دوره­ی خودش شکل گرفت! شاعرانی مثل "ژان فرانسوا شابرون"، "میشل بوتور"، "لورانس ایشه"، "ژان کلود رنار"، "ژان ژنه" و "امه سزر" و برخی شاعران دیگر، با زبان و بیان نو در شعرهایشان، توجه به زن به عنوان یک شخصیت اجتماعی و وجودی نه یک سوژه­ جنسیتی، ساختارشکنی در شعرهایشان و رسیدن به ساختارهای جدید، توجه به غنا و ساخت و سازهای نو زبانی، تاکید بر سمبل­‌ها و استعارات، و مفهوم‌سازی و حس­‌سازی به جای ارائه "معنای مستقیم"، در شکل‌گیری ذهنیت تازه و تجربیات سینمایی "فیلم‌سازان موج نو فرانسه" اثرات مستقیم و غیرمستقیم داشتند. این حرف به مفهوم این نیست که سینمای موج نو به طور مستقیم متاثر از شعر معاصرش بوده، بلکه به این معناست این نوع از سینما تاثیراتی پیدا و پنهان از شعر عصر خودش گرفته است.
در تئاتر و نمایشنامه­‌نویسی و فیلم­نامه­‌نویسی و حتی عکاسی و نقاشی و معماری نیز ردپای شعر را می­‌بینیم؛ گاه اثرات مستقیم شعر در ساختار و بافت و وجه ادراکی این هنرها و هنرمندان­‌شان را و گاه اثرات غیرمستقیم و پنهانی.... بهروز مرباغی در مقاله­ مهم "گفت­‌وگوی شعر و هنر با مبانی نظری معماری" به زنده و پویا بودن شعر امروز و نقش محوری انسان در آن اشاره می­‌کند و همچنین به "فردیت مدرن در شعر و ارزرشمندی زندگی‌اش" اشاره می­‌کند و می­‌نویسد: "شعر امروز، شعرِ حرکت و آفرینش است. از تاریخ پُرشکوهش سر برآورده، متحول شده و زبانی معاصر یافته است. شعر فارسی نمونه­ قابل استنادی از تحول مبانی نظری در هـنر است"... "چون در میان هنرها، شعر فارسی عمیق­‌ترین پیوند را با فرهنگِ جاری مردم دارد، پرداختن به آن (منظور توجه و بررسی جامعه­‌شناختی و هنرشناسانه است) برای نشان دادن زمان و تحولات اجتماعی بر هنر و مبانی نظری هنر (سینما و نقاشی و موسیقی و تئاتر و غیره) امری منطقی است...". (منبع: سایت معماری­نت؛ مرباغی، بهروز).
مادرانگی و تغذیه‌گری شعر به هنرها
تصویر یکی از ارکان شعر است. در بیشتر شعرها ما با تصاویر پیاپی روبه­‌رو هستیم؛ تصاویری که باری عاطفی، سمبلیک و نمادین و گاه استعاری دارند. در مبحث ساختار شعر، یکی از سنجه­‌ها، دنبال کردن "حرکت واحدهای تصویری در کلیت شعر" است. شعر این قابلیت خاص و جادوگونه را دارد که "تصاویری استعاری و سمبلیک بسازد که نه یک معنا بلکه قابلیت ایجاد چندین مفهوم (برداشت) را دارد". در هنر نقاشی نیز با "تصویر" سر و کار داریم. وجه ساختاری هنر نقاشی را "خصوصیت رنگ­‌ها، ابعاد، زوایا، زاویه دید، ذهن­گ‌را بودن یا رئال بودن و تکنیک نور و سایه و غیره" تشکیل می­‌دهد؛ اما نقاشی در ذات خودش فقط ثبت­‌کننده یک تصویر نیست! نقاشی نیز چون شعر به دنبال "خلق مفهوم" است. در شعر، به سبب "زبان و هنرِ بیانی بودن شعر" قدرت خلق پیاپی و قدرتمند "تصاویرِ تاویل­‌پذیر" زیاد است؛ از این منظر شعر همواره جلوتر و قوی­‌تر از نقاشی­‌ست؛ اما نقاشی و درواقع هنرمند نقاش، گاه با خواندن و ادراک شعرها اقدام به خلق اثری تصویری با رویکرد استعاری و تفسیرپذیر می­‌کند و گاه با بهره­‌گیری از نگاه ساختاری شعر، سعی به خلق "فضا و تصویر استعاری و تفسیرمند" می­‌کند.
دکتر شفیعی کدکنی شعر را دارای تصویرِ شاعرانه می­‌داند. یعنی تصویری که چیزی فراتر از ثبت و بیان یک چیز و یک اتفاق است؛ تصویر شاعرانه دارای تخیل و تصور و کُنش استعاری و کنایی است و به این سبب قدرت ایجاد حس و ایجاد تصورات بــالایی دارد...
شاید به روایت و قول "ابن هیثم" بتوان استناد بیشتری کرد که "تجسم را زیبایی­‌آفرین" می­‌داند و "خیال و تجسم را می­‌توان فصل مشترک احساس و کار هر هنرمندی" دانست.
"نقاش نیز شبیه موسیقی­دان می­‌کوشد تا احساسات اثر ادبی را همنشین عناصر تجسمی کند؛ از این روی می­‌توان گفت ادبیات الهام­‌بخش هنرهای تجسمی به­‌ویژه نگارگری و خوشنویسی بوده است". (دکتر منیر عباسیان و دکتر محمدعلی گذشتی؛ هنر ادبی و ادبیات هنری؛ فصل­نامه­ علوم ادبی).
شعر آنقدر قدرت اثرگذاری مستقیم بر روان و روح آدمی را دارد که گاه یک بیت از یک شعر کلاسیک یا چند سطر از شعری مدرن و نو، ده بار بیش از دیدن یک فیلم (که با هزینه­‌ای کلان تهیه شده! و دو ساعت زمان نیاز دارد برای دیدن!) یا شنیدن یک سخنرانی علمی و تشریحی، روی مخاطب (مردم) اثر می­‌گذارد. جالب این­که به سبب قدرت اثرگذاری مستقیم و آنی شعر بر روان و ذهن مخاطب، در فیلم­‌ها نیز گاه از شعرها در دیالوگ شخصیت­‌ها استفاده می­‌شود؛ یا در سخنرانی­‌های مذهبی و علمی و غیره، سخنران در تایید حرفش یا برای اثرگذاری بیشتر بر مخاطبش، از بیت یا سطوری از شعرها استفاده می­‌کند...
در ادبیات نمایشی (نمایش­نامه­‌نویسی) نیز تاثیرات پیدا و پنهان شعر وجود دارد؛ از بیان و زبان شاعرانه تا استفاده­ مستقیم از شعرها در متون نمایشی تا اقتباس از شعر و استعاری و سمبلیک و با ریتم و لحن شاعرانه نوشتن.
در مورد بیان و زبان شاعرانه می­‌توان به "بهرام بیضایی" و "حمید امجد" و "محمود استادمحمد" اشاره کرد. بیضایی در همه آثارش از "زبان شاعرانه" بهره می­‌برد؛ زبانی که هم فخیم و کلاسیک است هم آهنگین و هم دارای کنایات و نشانه­‌ها و استعاره­‌های بسیاری است. سرآمد چنین زبان و بیانی در آثار او دو فیلم­نامه­ "طومار شیخ شرزین" و "روز واقعه" و نمایشنامه­ "هزار و یک شب شهرزاد" است. حمید امجد نیز توجه و تاکید خاصی به زبان و سلامت زبانی دارد و در عین حال از امکانات شعری مثل "تصاویر شاعرانه" و "کنایه" و "تشبیه" استفاده می­‌کند. در آثار محمود استادمحمد، ما هم با نگاه­‌های شاعرانه (حسی و ادراکی) روبه­‌رو هستیم هم با "لحن و بیان شاعرانه".
موخره:
ما به عنوان شاعر، نه فقط در برابر "زبان" و "مردم" بلکه در شکلی کلی­‌تر در برابر "هنر" نیز مسئولیم؛ شعر به طور غیرمستقیم (و مستقیم) هنرهای دیگر را تغذیه می­‌کند و نفسی تازه به آن­ها می‌دهد؛ پس به یاد بیاوریم ما به عنوان شاعر باید روز به روز به سمت حد اعلای شعر حرکت کنیم؛ هم از منظرهای ساختاری و زبانی هم ادراکی و اندیشه­‌گی. و به یاد بیاوریم، چه در این نوشتار، چه هر زمان و جای دیگری، وقتی از "شعر" و "اهمیتش" حرف زده می­‌شود، نه هزاران هزار دل‌نوشته و دل‌نویس، بلکه شعر به مفهوم عمیق و جدی­‌اش مورد نظر است...
رضا قنبری؛ شاعر و منتقد ادبی


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

هزینه‌های درمان کولبر 14 ساله تامین شد

گروه‌های پرخطر در اولویت دریافت واکسن آنفولانزا/ ویدئو

علائمی که نشان دهنده در خطر بودن کبد است

مصاحبه دیدنی در خانه اعضای گروه سون

«جان و جهان» را با آواز علیرضا قربانی

توصیه ی شنیدنی یک کارشناس به والدین

روزهای پایانی تابستان و ترافیک در جاده های شمالی کشور

ورود داروی ایرانی درمان عوارض ریوی بیماری کرونا به بازار

لحظه زیر گرفتن 7 خودرو توسط کامیون

برپایی اولین نماز جمعه سال 99 استان‌ها با دریافت تاییدیه

روزی که سازمان سیا تاسیس شد

فقط اون حرکتی که وسط بالا رفتن از دیوار زد!

بدون خورشید چه اتفاقاتی خواهد افتاد؟!

مهارت زندگی/ قانون 5 ساعته ای که زندگی‌تان را متحول می کند!

با شیرینی وینی از مهمانانتان پذیرایی کنید

آش اوماج، خوش طعم و مقوی

ترکیبات شگفت انگیز برای آب کردن چربی

آب لیموی صنعتی و خانگی فاقد ویتامین C است!

چگونه در برابر آنفلوآنزا‎ از خود و کودکانتان محافظت کنید؟

تب در دوران بارداری را جدی بگیرید

8 نکته ساده برای داشتن عمر طولانی همراه با سلامتی

قیمت سفر با تاکسی هوایی شرکت "ولوکوپتر" مشخص شد

کلوپ: نباید خیلی روزنامه بخوانید!

تیم لیگ برتری تبدیل به پرتغال شد!

برگ برنده استقلال در پرونده جنجالی استراماچونی سوخت!

لژیونر ایرانی به تالار افتخارات بنفیکا رفت

معرفی دستیاران رحمان ‌رضایی در حضور هواداران

ایتالیا مجوز بازگشت هواداران را صادر کرد!

کمک می‌کنم رونالدو رکورد علی دایی را بشکند!

موافقت AFC با درخواست باشگاه الهلال

می‌خواهیم از عنوان قهرمانی‌مان دفاع کنیم

سپاهان برای زنده ماندن باید ببرد!

ابهام در وضعیت علی کریمی برای بازی با الشرطه

جزییات جلسه استقلالی‌ها با پاستورلو در ایتالیا

خبر خوب برای استقلالی‌ها

سیستم خنک‌کننده استادیوم‌ها در قطر چطور کار می‌کند؟

مسی احساساتش را بیان کرد!

مدیران در حال نابود کردن فوتبال هستند!

خطری رحمتی را تهدید نمی‌کند!

اللهیار هم از دست استقلال پرید

سوارز به خوبی ایتالیایی می‌فهمید

رسمی؛ مقصد نهایی تیاگو آلکانترا مشخص شد

دیاباته خیال نامجومطلق را راحت کرد

لیگ عجیب و غریب!

بازیکن ذوب‌آهن گزینه جدید سرخ‌ها

شاعرانه/"یار مفروش به دنیا که بسی سود نکرد" از حافظ

نویسنده فارست گامپ درگذشت؛ رمان گروم الهام از داستان‌های پدر

27 شهریور 1347؛ نیروی هوائی ایران به جتهای فانتوم مجهز شد

چهره ها/ محمدرضا گلزار دور این آدم‌ها را خط قرمز کشید

چهره ها/ اولین باری که ضرغامی سینما رفت